Avrupa Birliği'nin Rusya'dan sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalatını yasaklayan kararının yürürlüğe girmesine haftalar kala, Yamal projesinden yapılan alımların faturası rekor düzeye çıktı. Çevre örgütü Urgewald'ın Kpler sevkiyat verilerine dayanan analizine göre, AB limanları 2026'nın ocak-ekim döneminde 177 kargoda 12,89 milyon ton Yamal LNG'si teslim aldı. Bu, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 6,3'lük artışa işaret ediyor.
Urgewald'ın aylık gösterge gaz fiyatları ve teslim edilen hacimlere dayanan tahmini hesabına göre bu alımların bedeli 8,7 milyar avro. Söz konusu rakam, 2025'in tamamı için hesaplanan 7,2 milyar avronun yaklaşık yüzde 21 üzerinde. Analizdeki tutarlar doğrulanmış sözleşme ödemeleri değil, tahmini hesaplar. Avrupa, Yamal'ın kayıtlı teslimatlarının yüzde 81'ini oluşturarak projenin kaybetmek üzere olduğu pazara bağımlılığını ortaya koydu.
Rus üretici Novatek'in işlettiği Yamal LNG için asıl sınav ise lojistikte. Mevcut uzun vadeli sözleşmeler kapsamındaki ithalat yasağı 1 Ocak'ta başlıyor. Bu tarih, projenin kargolarını Asya'ya yönlendirmesini gerektirirken kışın Kuzey Denizi Rotası'ndaki doğu seferlerini giderek zorlaştırıyor.
Kpler'in emtia taşımacılığı baş analisti Igor Gavriş'in değerlendirmesine göre yasak öncesinde Avrupa'ya birkaç teslimat daha yapılabilir. Gemi konumları, geçmiş hareketler, liman kısıtlamaları ve varsayılan seyir hızlarına dayanan analize göre Sabetta'dan yük alan bir tanker, 1 Ocak'a kadar Zeebrugge'ye yaklaşık üç teslimat daha tamamlayabilir. Murmansk yakınında konvansiyonel bir LNG gemisine aktarma yapılması halinde bir Arc7 gemisi 4-5 ek teslimat gerçekleştirebilir. Kpler, ek sevkiyatların önündeki asıl kısıtın tanker bulunurluğu değil tesis üretimi olduğunu belirtiyor.
Yasak, kısa Avrupa seferleri üzerine kurulu taşımacılık düzeninde keskin bir değişim yaratacak. Yamal, Kuzey Kutbu sularında çalışabilen ve yakındaki Avrupa terminallerinden hızla dönebilen 14 özel Arc7 buz sınıfı LNG gemisine dayanıyor. Kışın konvansiyonel LNG gemileri Sabetta'ya ulaşamıyor, Asya'ya doğrudan doğu seferleri de belirgin biçimde zorlaşıyor. Urgewald'a göre 2018'den bu yana kasım-mayıs döneminde Kuzey Denizi Rotası üzerinden doğuya yalnızca 11 Arc7 kargosu gitti.
Rusya bu tabloyu değiştirmeye hazırlanıyor. Rosatom, Kuzey Denizi Rotası'nda yıl boyu düzenli doğu seferlerinin 2027'nin başında başlamasını bekliyor. Bu takvim, ek bir nükleer buz kırıcının devreye girmesi ve büyük ihracatçıların Asya pazarlarına düzenli teslimat kurma çabalarıyla örtüşüyor. Proje 22220 serisinin dördüncü gemisi olan nükleer enerjili Çukotka buz kırıcısının gelecek yılın başında hizmete girmesiyle Rusya'nın operasyonel nükleer buz kırıcı filosu dokuza çıkacak.
Ancak yıl boyu doğu seferlerine geçiş garanti değil. Rusya daha önce 2024 için yıl boyu doğu navigasyonu hedeflemiş, düzenli seferi kurmayı başaramamıştı. Mart ve nisan ayları özellikle zorlu geçiyor; tek bir ek buz kırıcı, konvoy hızları ve buz kırıcı yedeğiyle ilgili kısıtları tek başına çözmüyor.
Ekim ayında Avrupa'ya 10 kargoda toplam 705.591 ton teslimat yapıldı; bunların tahmini değeri 839 milyon avro. Fransa yedi, İspanya iki, Hollanda bir sevkiyat aldı.
Ocak yasağı Yamal LNG ihracatını zorunlu olarak durdurmayacak, ancak projenin kış aylarındaki en elverişli pazarını ortadan kaldıracak. Avrupalı şirketlerin Yamal ürünlerini AB dışında taşımasına ve satmasına izin verilmeye devam edecek. Rus LNG sektörüne hizmet sunumuna yönelik daha önce önerilen tam yasak ise AB tarafından sonradan yumuşatıldı.
