Mustafa Kemal Atatürk‘ün yetişkinliğe ulaşan tek kardeşi Makbule Atadan, 1885 yılında Selanik‘te doğdu. İki evlilik yapan ve biyolojik çocuğu bulunmayan Makbule Hanım, hayatının son döneminde dört kişiyi evlat edindi. Atatürk’ün ailesine ilişkin kayıtlar, kardeşlerinin yaşamı ve soy bağı konusunda önemli bilgiler içeriyor.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk‘ün aile geçmişinde, kız kardeşi Makbule Atadan’ın ayrı bir yeri bulunuyor. Zübeyde Hanım ile Ali Rıza Efendi’nin çocuklarından biri olan Makbule Hanım, kardeşleri arasında yetişkinlik dönemine ulaşan tek isimdi. Ağabeyinin Millî Mücadele yıllarına ve Cumhuriyet‘in kuruluşuna tanıklık eden Makbule Atadan, 1956 yılına kadar yaşadı. İki evliliği, evlat edindiği kişiler ve aile bağları, Atatürk’ün soyunun devamına ilişkin soruların da merkezinde yer alıyor.
Atatürk’ün kız kardeşi Makbule Atadan kimdir, nerede doğdu?
Makbule Atadan, 1885 yılında Osmanlı İmparatorluğu’nun Selanik kentinde dünyaya geldi. Babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım’dır. Mustafa Kemal Atatürk’ün küçük kız kardeşi olan Makbule Hanım, çocukluk yıllarını ailesiyle birlikte Selanik’te geçirdi.
Babasının ölümünün ardından annesi ve kardeşleriyle bir süre akrabalarının yanında yaşadı. Balkan Savaşları sonrasında annesi Zübeyde Hanım ile İstanbul’a geldi. Daha sonraki yıllarda Ankara’da da bulunan Makbule Hanım, Cumhuriyet’in kuruluş sürecine yakından tanıklık etti.
Atatürk’ün kaç kardeşi vardı, isimleri nelerdi?
Mustafa Kemal Atatürk’ün beş kardeşi vardı. Kardeşlerinin isimleri Fatma, Ahmet, Ömer, Makbule ve Naciye olarak kayıtlarda yer alıyor. Fatma, Ahmet, Ömer ve Naciye küçük yaşlarda hayatını kaybetti.
Makbule Atadan ise ailenin Mustafa Kemal ile birlikte yetişkinliğe ulaşan iki çocuğundan biri oldu. Atatürk’ün 10 Kasım 1938’deki ölümünün ardından yaşamını sürdüren tek kardeşi de Makbule Hanım’dı.
Makbule Atadan’ın çocuğu var mı, biyolojik soyundan gelen biri bulunuyor mu?
Makbule Atadan’ın biyolojik çocuğu bulunmuyordu. Hayatı boyunca iki evlilik yapmasına rağmen bu evliliklerinden çocuk sahibi olmadı. Bununla birlikte yaşamının son yıllarında evlat edinme yoluyla aile bağları kurdu.
1954 yılında Mualla Tuncak, Mustafa Demir, Fikret Avcı ve Zeynelabidin adlı kişileri evlat edindiği aktarılıyor. Mualla Tuncak, Atatürk’ün manevi evladı Abdürrahim Tuncak’ın eşiydi. Makbule Hanım’ın evlat edinme işlemleri, ölümünden sonra mirasıyla ilgili yaşanan gelişmelerde de yer aldı.
Atatürk’ün soyu devam ediyor mu, Makbule Atadan’ın torunları var mı?
Mustafa Kemal Atatürk’ün biyolojik çocuğu bulunmadığı gibi kız kardeşi Makbule Atadan’ın da öz çocuğu olmadı. Bu nedenle Atatürk ve Makbule Hanım üzerinden doğrudan çocuk ve torunlarla devam eden bir soy bağı bulunmuyor.
Ancak bu durum Atatürk ailesinin daha geniş akrabalık bağlarının sona erdiği anlamına gelmiyor. Makbule Atadan’ın ölümünün ardından ortaya çıkan miras anlaşmazlığında, Atatürk’ün atalarının diğer kollarından gelen akrabaların da hak iddiasında bulunduğu tarihî kayıtlara yansıdı. Makbule Hanım’ın evlat edindiği kişiler ise biyolojik soyundan değil, evlatlık ilişkisiyle kurduğu ailesinden geliyordu.
Makbule Atadan’ın eşi kimdi, kaç kez evlendi?
Makbule Atadan hayatı boyunca iki evlilik yaptı. İlk evliliğini Selanik’te Lütfü Bey ile gerçekleştirdi. Daha sonra Mustafa Mecdi Boysan ile evlendi ve bir dönem Makbule Boysan adıyla tanındı.
İkinci evliliği 1946 yılında boşanmayla sona erdi. Boşanmanın ardından yaşamını tek başına sürdüren Makbule Hanım, ilerleyen yıllarda geçim sıkıntısı yaşadı. Atatürk’ün vasiyetiyle kendisine bağlanan aylık gelir ve mülklerle ilgili talepleri, dönemin resmî yazışmalarında yer aldı.
Makbule Atadan kaç yaşında ve ne zaman öldü?
Makbule Atadan, 18 Ocak 1956 tarihinde Ankara’da hayatını kaybetti. 1885 doğumlu olan Makbule Hanım, 70 yaşındaydı ve 71 yaşından gün almıştı.
Ölümünün ardından devlet töreni düzenlendi. Cenazesi Ankara’daki Cebeci Asri Mezarlığı’na defnedildi. Böylece Atatürk’ün yetişkinliğe ulaşan tek kardeşinin yaşamı da sona erdi.
Makbule Atadan’a Atatürk’ün mirasından ne kaldı?
Atatürk, 1938 yılında hazırladığı vasiyetnamesinde kız kardeşi Makbule Hanım’a aylık 1.000 lira gelir bırakılmasını kararlaştırdı. Ayrıca Çankaya’daki evlerden birinin yaşamı boyunca kullanım hakkını kendisine tanıdı.
Makbule Hanım, ilerleyen yıllarda bu gelirin geçimini karşılamaya yetmediğini belirterek devlet makamlarına başvurdu. 1947 yılında CHP’ye gönderdiği mektupta maddi durumunu anlattı. 1948 yılında çıkarılan özel düzenlemeyle kendisine devlet tarafından da aylık bağlandı.
Makbule Atadan’ın Atatürk ile ilgili kitapları
Makbule Atadan, ağabeyi Mustafa Kemal Atatürk’e ilişkin çocukluk ve aile anılarını sonraki kuşaklara aktaran isimlerden biri oldu. Atatürk’ün Selanik yılları, annesi Zübeyde Hanım ile ilişkisi ve aile içindeki yaşamına dair anlatımları tarih araştırmalarında kullanıldı.
Makbule Hanım’ın anıları, Büyük Kardeşim Atatürk ve Ağabeyim Mustafa Kemal adlarıyla yayımlandı. Bu eserlerde Mustafa Kemal’in çocukluk döneminden aile yaşamına kadar çeşitli hatıralara yer verildi.
