Böbrek taşları kimi zaman hiçbir belirti vermeden sessizce büyüyor, kimi zaman da şiddetli yan ağrısı, bulantı ve kusmayla kendini gösteriyor. Ancak tedavi kararını yalnızca ağrının şiddeti belirlemiyor. Taşın idrar akımını engelleyip engellemediği, enfeksiyon bulunup bulunmadığı ve böbrek fonksiyonlarının durumu, tedavinin zamanlamasında belirleyici rol oynuyor. Prof. Dr. Özer Güzel, böbrek ve böbrekten mesaneye idrar taşıyan üreter kanalındaki taşların hangi koşullarda müdahale gerektirdiğini, güncel tedavi yöntemlerini ve korunmada dikkat edilmesi gerekenleri anlattı.
Kendiliğinden düşme ihtimali yüksek olan küçük taşların uygun şartlarda hekim kontrolünde takip edilebildiğini belirten Güzel, her taş için beklemenin doğru olmadığını söyledi. Taşın idrar akımını engellemesi, böbrek fonksiyonlarını tehdit etmesi, ağrının ilaçlarla kontrol altına alınamaması ya da kendiliğinden düşme ihtimalinin düşük olması halinde cerrahi tedavinin değerlendirildiğini ifade etti. Güzel, "Özellikle ateşin eşlik ettiği durumlarda taşın kendiliğinden düşmesini beklemek doğru değildir. Öncelikle böbreğin idrar akımını sağlamak ve enfeksiyonu kontrol altına almak gerekir" dedi. Taşın kesin tedavisinin ise genellikle enfeksiyon kontrol altına alındıktan sonra yapıldığını aktardı.
Böbrek taşlarının, idrardaki bazı mineral ve tuzların yoğunlaşarak kristalleşmesi ve zamanla birikmesiyle oluştuğunu anlatan Güzel, yetersiz su tüketiminin önemli risk faktörlerinden biri olduğunu belirtti. Aşırı tuz tüketimi, bazı beslenme alışkanlıkları, genetik yatkınlık, obezite, metabolik hastalıklar ve idrar yolu enfeksiyonlarının da taş oluşumuna katkıda bulunabildiğini dile getirdi. Her böbrek taşının aynı yapıda olmadığını, en sık karşılaşılan türlerden birinin kalsiyum oksalat taşları olduğunu, ürik asit taşları ve enfeksiyonla ilişkili taşların da görülebildiğini söyledi. Taşların bazen hiçbir belirti vermeden büyüyebildiğini, üreter kanalına geçtiklerinde ise şiddetli yan ağrısı, bulantı ve kusmaya neden olabildiğini anlatan Güzel, yalnızca şikâyetlere odaklanmak yerine risk faktörlerinin ve takip ihtiyacının da değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Tedavi yönteminin taşın boyutuna ve bulunduğu yere göre belirlendiğini, gelişen teknolojiler sayesinde birçok hastada açık cerrahiye gerek kalmadan müdahale edilebildiğini belirten Güzel, yöntem seçiminin ayrıntılı bir değerlendirme gerektirdiğini söyledi. Fleksibl üreteroskopi ve lazerle taş kırma yöntemlerinde idrar yollarından girilerek böbrekteki taşlara ulaşılabildiğini, daha büyük böbrek taşlarında ise sırttan açılan küçük bir kanaldan böbreğe girilerek taşların temizlendiği perkütan nefrolitotomi yönteminin kullanılabildiğini aktardı. Uygun hastalarda vücut dışından şok dalgalarıyla taş kırma tedavisinin de seçenekler arasında yer aldığını kaydetti. Lazer teknolojilerindeki gelişmelerin ve daha ince, esnek cihazların tedaviye katkı sağladığını belirten Güzel, her yöntemin avantajları ve sınırlılıkları bulunduğunu, taşın boyutu, yeri, sertliği, böbreğin anatomisi ve hastanın genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek en uygun yönteme karar verildiğini ifade etti.
Böbrek taşından korunmada yeterli sıvı tüketiminin ve dengeli beslenmenin önemine dikkat çeken Güzel, kalsiyum içeren besinlerin tamamen bırakılmasının doğru olmadığını söyledi. Özel bir sıvı kısıtlaması gerektiren hastalığı bulunmayan kişilerde genel olarak günlük 2,5-3 litre sıvı alımının hedeflenebileceğini, sıvı tüketiminin gün içine yayılması gerektiğini belirtti. Sıcak havalarda ve terlemenin arttığı durumlarda ihtiyacın da arttığını dile getiren Güzel, aşırı tuz tüketiminden kaçınmanın, hayvansal proteini ölçülü tüketmenin ve dengeli beslenmenin önemli olduğunu vurguladı. Kalsiyumdan tamamen uzak durmak yerine normal miktarda kalsiyumun besinlerle alınmasını önerdi.
Daha önce taş düşüren veya taş nedeniyle ameliyat olan kişilerin korunma ve takip planına ihtiyaç duyabileceğini belirten Güzel, taşın oluşum nedeninin araştırılması gerektiğini vurguladı. Taşı tedavi etmek kadar yeniden oluşmasını önlemeye çalışmanın da önemli olduğunu söyleyen Güzel, taşın analiz edilmesi, gerektiğinde kan ve idrar tetkikleriyle altta yatan faktörlerin araştırılması gerektiğini ifade etti. Her taşın oluşum nedeninin aynı olmadığını, bu nedenle korunma önerilerinin de herkeste aynı olmadığını belirtti. Bazı hastalarda beslenme düzenlemelerinin yanı sıra ilaç tedavilerinin gerekebildiğini anlatan Güzel, amaçlarının mevcut taşı tedavi ederken böbrek fonksiyonlarını korumak ve yeni taş oluşma riskini azaltmak olduğunu sözlerine ekledi.
