Cumhuriyet’in ilanının üzerinden 10 yıl geçmişti. Takvimler 29 Ekim 1933’ü gösterdiğinde Ankara‘da yalnızca meydanlar değil, gazete sayfaları da bayrama hazırlanmıştı. Başkentte yayımlanan Hâkimiyeti Milliye gazetesi, Cumhuriyet’in 10. yıl dönümü için 96 sayfalık özel bir sayı çıkardı. İstanbul’da yayımlanan Cumhuriyet Gazetesi ise aynı gün okuyucularının karşısına 64 sayfayla çıktı.
Dönemin basınını inceleyen akademik araştırmalar, bu yayınların olağan gazete hacimlerinin çok üzerine çıktığını doğruluyor. Normalde sekiz sayfa yayımlanan Hâkimiyeti Milliye, 29 Ekim’de sayfa sayısını 12 katına çıkarmıştı. Cumhuriyet gazetesinin sayfa sayısı da sekiz katına ulaşmıştı.
Ancak hazırlıklar yalnızca gazetelerin daha kalın basılmasından ibaret değildi. 1933’te gazeteler, Cumhuriyet’in ilk 10 yılında gerçekleştirilen çalışmaların anlatılması, tören programlarının duyurulması ve halkın kutlamalara katılımının sağlanması amacıyla yürütülen geniş bir yayın organizasyonunun parçasıydı.
96 SAYFALIK GAZETENİN ARKASINDA AYLAR SÜREN HAZIRLIK VARDI
Cumhuriyet’in 10. yıl dönümü hazırlıkları 1933 yılının ilk aylarında başladı. Cumhuriyet Halk Fırkası yönetimi, kutlamaların kapsamını belirlemek amacıyla çalışmalar yürüttü.
11 Haziran 1933 tarihinde TBMM tarafından kabul edilen 2305 sayılı kanunla, 10. yıl kutlamalarının organizasyonu için yasal çerçeve oluşturuldu. Ankara’da bir yüksek komisyon kurulması, şehirlerde ve kasabalarda kutlama komitelerinin oluşturulması kararlaştırıldı.
Her ildeki gazete ve dergilerin bayramın ilk günü normal hacimlerinin en az dört-beş katı büyüklüğünde yayımlanması öngörüldü.
Gazetelerin mümkün olduğunca renkli ve resimli hazırlanması istendi. Yerel komitelere, Cumhuriyet’in ilk 10 yılını anlatacak konular belirlemeleri ve yazarlara önceden makaleler hazırlatmaları yönünde görev verildi.
Merkezden de gazetelerde kullanılmak üzere bilgi ve yayınlar gönderilmesi planlandı.
Böylece 29 Ekim için hazırlanan özel sayılar, yalnızca gazetelerin kendi yayın kararlarından değil, dönemin merkezî kutlama programından da etkilendi.
HÂKİMİYETİ MİLLİYE 96, CUMHURİYET 64, MİLLİYET 52 SAYFA ÇIKTI
Cumhuriyet’in 10. yılı için hazırlanan özel yayınlar arasında Ankara’daki Hâkimiyeti Milliye dikkat çekiyordu.
Dönemin özel sayılarında tablo şöyleydi:
| Gazete | 29 Ekim 1933 sayfa sayısı |
|---|---|
| Hâkimiyeti Milliye | 96 |
| Cumhuriyet | 64 |
| Milliyet | 52 |
| Akşam | 32 |
| Vakit | 16 sayfa ve 32 sayfalık ek |
Bu karşılaştırma, 10. yıl kutlamalarının basında yalnızca Ankara’yla sınırlı kalmadığını gösteriyor. Ancak 96 sayfalık baskı, başkentte yayımlanan Hâkimiyeti Milliye’nin Cumhuriyet’in yıl dönümüne ayırdığı yayın hacmi bakımından öne çıkmasını sağladı.
Millî Kütüphane’nin dijital süreli yayın kataloğunda da gazetenin 29 Ekim 1933 tarihli 4411 numaralı sayısına ait arşiv kaydı bulunuyor.
DONANMANIN FOTOĞRAFLARI BİLE GAZETELER İÇİN HAZIRLANDI
1933’teki basın hazırlıklarına ilişkin dikkat çekici belgelerden biri, Deniz Kuvvetlerinin arşiv kayıtlarında yer alıyor.
Cumhuriyet’in 10. yıl dönümü için gazetelerde kullanılacak donanma fotoğraflarının hazırlanması istendi. Bu amaçla Donanma Komutanlığından, Hâkimiyeti Milliye ve Cumhuriyet gazetelerinin 29 Ekim sayılarında yayımlanmak üzere savaş gemilerine ait fotoğraflar göndermesi talep edildi.
Görevlendirilen Harp Filosu Komutanlığı, fotoğrafları hazırlayarak Donanma Komutanlığına ulaştırdı.
GAZETELER YALNIZCA HABER VERMEDİ, HALKI TÖRENLERE DE ÇAĞIRDI
Hâkimiyeti Milliye, Cumhuriyet’in 10. yılını anlatan yayınlarının yanında Ankara’daki kutlamaların duyurulmasında da görev üstlendi.
Hâkimiyeti Milliye’nin 28 Ekim 1933 tarihli sayısında halkın ertesi gün Cumhuriyet Meydanı‘na gelmesi istendi. Duyuruda, törene katılmak isteyenlerden davetiye aranmayacağı ve meydanda herkes için yer hazırlandığı belirtildi.
Gazetelerin sayfalarında Cumhuriyet’in ilk 10 yılına ilişkin eğitim, sanayi, ulaştırma, tarım ve ekonomi alanlarındaki gelişmeler de anlatıldı. Bu yayınlar, dönemin yönetiminin gerçekleştirdiği reformları kamuoyuna tanıtma hedefiyle bağlantılıydı.
Basının bu işlevi, dönemin siyasi yapısından ayrı değerlendirilemiyor. Hâkimiyeti Milliye, Millî Mücadele döneminden itibaren Mustafa Kemal Paşa’nın öncülüğünde gelişmiş ve Cumhuriyet Halk Fırkası ile yakın ilişkili bir yayın organıydı.
Dolayısıyla 1933’teki özel sayılar, gazetecilik tarihi açısından olduğu kadar, tek parti dönemindeki devlet, parti ve basın ilişkilerinin anlaşılması açısından da önem taşıyor.
KÖYLERE GAZETE DAĞITILDI, ABONELİK ÜCRETLERİ İNDİRİLDİ
Cumhuriyet’in 10. yılında yayın faaliyetlerinin önemli hedeflerinden biri, kutlamaların büyük şehirlerin dışına ulaştırılmasıydı.
29 Ekim 1933’ten itibaren köylere yönelik Yurt adlı bir gazete çıkarılmaya başlandı. Gazetenin ilk sayısı, köylere ikişer adet olmak üzere ücretsiz dağıtıldı.
Aynı dönemde Hâkimiyeti Milliye’nin posta kutusu bulunan köylere yönelik yıllık abonelik bedeli de 17 liradan 9 liraya indirildi. Bu indirim, önceki abonelik ücretine göre yaklaşık yüzde 47,1’lik bir düşüş anlamına geliyordu.
ANKARA RADYOSU DA YAYIN PLANININ MERKEZİNDEYDİ
Cumhuriyet’in 10. yıl kutlamalarında gazetelerin yanında radyo yayınları da önemli bir yer tuttu.
29 Temmuz 1933 tarihli kutlama talimatında, Ankara ve İstanbul radyo merkezlerinin imkânlarının bir araya getirilerek bayram günlerinde Ankara radyosunun kullanılması düşüncesine yer verildi.
Kamuya açık salonlara, kalabalık cadde ve meydanlara hoparlör yerleştirilmesi ve cihazların önceden denenmesi planlandı.
29 Ekim günü Ankara’da Mustafa Kemal Paşa’nın Onuncu Yıl Nutku’nu okuduğu törenler, radyonun da kullanıldığı geniş kapsamlı kutlama programının parçası oldu.
Aynı günün akşamında fener alayları düzenlendi. Ankara Palas, Halkevi ve Orduevi’nde Cumhuriyet baloları gerçekleştirildi.
Gazeteler, radyolar, meydanlara asılan afişler ve halk kürsüleri, 1933’teki kutlamaların farklı iletişim araçlarını aynı program içinde buluşturan yapısını ortaya koydu.
93 YIL SONRA GAZETE ARŞİVLERİ NE ANLATIYOR?
29 Ekim 1933’te 96 sayfa yayımlanan Hâkimiyeti Milliye, Türkiye basın tarihinde Cumhuriyet’in ilk büyük yıl dönümü yayınlarından biri olarak dikkat çekiyor.
Yayınların hacminden kullanılacak görsellere, yazıların konularından okura ulaştırılmasına kadar geniş bir hazırlık yürütülmüştü.
Cumhuriyet’in 103. yıl dönümü öncesinde bu kayıtlar, Ankara basınının 1933’te nasıl bir yayın seferberliğinin parçası olduğunu gösteriyor.
