Ekonomim gazetesi yazarı Alaattin Aktaş, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın haziran ayı merkezi yönetim bütçe verilerini değerlendirerek ekonomik durumu okuyucularına sundu. Aktaş'ın analizine göre, bütçe rakamları başlangıçta olumlu bir tablo çizse de, geçmişteki faiz yükleri ve dönemsel dalgalanmalar, verilerin gerçek durumunu gizliyor. Bu çerçevede, merkezi yönetim bütçesinin haziran ayında 114 milyar lira fazla verdiği belirtildi.
Bütçe Dengesi ve Faiz Yükü
Alaattin Aktaş, bütçe verilerindeki genel iyileşmeye dikkat çekerek, önceki yılın aynı döneminde 330 milyar lirayı bulan açık ile karşılaştırıldığında bu yıla ait rakamların oldukça olumlu olduğunu ifade etti. Ancak, yalnızca yüzeysel bir bakış açısıyla değerlendirildiğinde, bu belgelerin daha derin bir analize ihtiyaç duyduğunu vurguladı. Özellikle, geçmişin olumsuz uygulamalarının getirdiği faiz ödemelerinin bugünkü bütçe dengesinin kalitesini etkilediğini söyledi. Faiz yükü olmasaydı, mevcut durumun çok daha iyi olabileceğini belirtti. Aktaş, bu yıl içinde yalnızca haziran ayında yapılan faiz ödemesinin 202 milyar lira olduğunu, ilk altı ayda ise toplamda yaklaşık 1,5 trilyon lira faiz ödendiğini açıkladı. Bu koşullar altında, faiz dışı fazlanın haziran ayında 316 milyar lira, yılın ilk yarısında ise 521 milyar lira olduğunu vurguladı.
Mali Gözlemler ve Bütçe Açığı
Aktaş, geçtiğimiz yılın ilk altı ayında 980 milyar lira olan bütçe açığının bu yıl yalnızca yüzde 4'lük bir azalma gösterdiğini, ancak enflasyon dikkate alındığında bu düşüşün gerçek anlamda daha fazlasını ifade ettiğini sözlerine ekledi. Bütçe açığı, yıllık bazda çok daha büyük bir gerilemeye tekabül ediyor. Bu yıl itibarıyla, yılın ikinci yarısında yaklaşık 1,3 trilyon lira faiz ödemesinin yapılması ve yıl sonunda toplam faizin 2,7 trilyon lirayı aşacağı öngörülüyor. Aktaş, bu mevcut durumun ülke ekonomisinin geleceği açısından dikkatle izlenmesi gerektiğini, aksi halde olumsuz sonuçlar doğurabileceğini belirtti.
Vergi Gelirlerindeki Artış
Haziran ayındaki bütçe fazlasının en büyük sebebi, vergi gelirlerindeki yüzde 72'lik artış olarak gösteriliyor. Aktaş, bu rekor artışı "takvim etkeni"ne bağlı olarak değerlendirdi. Gelir vergisi tevkifatının 496 milyar liraya ulaştığını ve bu rakamın toplam vergi tahsilatının yüzde 38'ini oluşturduğunu ifade etti. Geçtiğimiz yılın haziran ayında elde edilen 201 milyar liralık tevkifatla karşılaştırıldığında bu artışın yüzde 147 oranında olduğunu belirtti. Ayrıca, mayıs ayının tatil dönemi nedeniyle düşük kalan tevkifat tahsilatının, haziran ayında kaydedilen artış ile düzeldiğine dikkat çekti. Bayram tatilinin KDV beyannamelerinin haziran ayında yoğunlaşmasına sebep olduğunu belirten Aktaş, bu kapsamda KDV gelirinin mayıs ayında 35 milyar lira olurken, haziran ayında 243 milyar lira seviyesine fırladığını vurguladı.
Eşel Mobil Sistemi ve Ekonomik Etkileri
Alaattin Aktaş, köşe yazısında ayrıca akaryakıtta uygulanan "eşel mobil" sisteminin hem maliyeti hem de etkilerini ele aldı. Bu sistemle hazineye yansıyan toplam vergi gelirinin düşük olduğunu ifade etti. Geçen yılın mart-haziran döneminde akaryakıttan alınan toplam ÖTV'nin 153,6 milyar lira olduğunu, bu yıl aynı dönemde ise yalnızca 55,1 milyar lira tahsilat yapıldığını vurguladı. Böylece, belirtilen dönemde yaklaşık 98,5 milyar lira vergi kaybı yaşandığı ortaya çıktı. Ancak, akaryakıt fiyatlarındaki artışın KDV gelirlerini yükseltmesi dolayısıyla bu kaybın üçte birinin KDV aracılığıyla telafi edileceği düşünülüyor. Aktaş, mart ayından haziran sonuna kadar olan süreçte akaryakıt zamlarının yüzde 75'inin ÖTV'den karşılandığını, pompada sadece yüzde 25'lik artırma olacağını hatırlattı. Temmuz'da yeni bir zam gelmesi bekleniyor ve bu durumda ÖTV'yle karşılanacak kısmın yüzde 50 olacağı dile getirildi.
