Zonguldak‘ın Kilimli ilçesine bağlı Gelik beldesinde bulunan özel bir maden ocağında meydana gelen ve 3 işçinin yaşamını yitirdiği, 5 işçinin yaralandığı patlama, maden güvenliğini yeniden gündeme taşıdı. Metan gazı kaynaklı olduğu bildirilen olayın ardından grizu patlamalarının nasıl oluştuğu ve hangi riskleri beraberinde getirdiği merak konusu oldu.
Grizu patlaması nedir?
Grizu, özellikle kömür madenlerinde karşılaşılan metan gazı ile havanın belirli oranlarda karışmasıyla oluşan yanıcı ve patlayıcı gaz karışımına verilen isimdir.
Kömür damarlarında ve çevresindeki kayaçların çatlaklarında birikebilen metan gazı, madencilik faaliyetleri sırasında ocak galerilerine yayılabilir. Gazın havayla uygun oranda karışması ve bir ateşleme kaynağıyla karşılaşması halinde patlama meydana gelebilir.
Metan gazı renksiz ve kokusuz olduğu için yalnızca duyularla fark edilmesi mümkün değildir. Bu nedenle madenlerde gaz ölçüm cihazları, sürekli havalandırma ve düzenli denetimler hayati önem taşır.
Grizu patlaması neden meydana gelir?
Grizu patlamasının oluşmasında üç temel unsur öne çıkar: Yanıcı gaz, oksijen ve ateşleme kaynağı.
Kömür damarlarından açığa çıkan metan gazının ocakta birikmesi, havalandırmanın yetersiz kalması veya gazın ani şekilde ortama yayılması tehlikeyi artırabilir. Elektrikli ekipmanlardan kaynaklanan kıvılcımlar, açık alevler ve mekanik sürtünmeler ise uygun koşullarda ateşlemeye neden olabilir.
Patlamanın gerçekleşmesi için metan ve hava karışımının yanıcı sınırlar içinde bulunması gerekir. Bu sınırlar sıcaklık, basınç ve ortam koşullarına göre değişebilse de metan-hava karışımında yaklaşık yüzde 5 ila yüzde 15 arasındaki konsantrasyonlar patlayıcı kabul edilir.
Grizu patlaması neden ölümcül sonuçlar doğuruyor?
Grizu patlamaları yalnızca ilk anda ortaya çıkan alev ve basınç nedeniyle değil, sonrasında oluşabilen ikincil tehlikeler yüzünden de ölümcül olabilir.
Patlama basıncı: Ani yanma, galerilerde yüksek basınç ve güçlü hava hareketleri meydana getirerek çalışanların yaralanmasına ve yapıların zarar görmesine yol açabilir.
Yüksek sıcaklık ve yangın: Patlamayla oluşan ısı, çevredeki yanıcı maddeleri tutuşturabilir ve yangının yayılmasına neden olabilir.
Zehirli gazlar: Özellikle karbonmonoksit gibi gazlar, patlama veya yangın sonrasında ortaya çıkarak ciddi zehirlenmelere yol açabilir.
Oksijen yetersizliği: Metan gazının ortamda birikmesi oksijen oranını düşürebilir. Bu durum, çalışanların nefes almakta zorlanmasına ve boğulma riskinin artmasına neden olabilir.
Kömür tozu patlaması: İlk patlamanın havaya kaldırdığı kömür tozu da tutuşursa ikinci bir patlama meydana gelebilir. Bu durum, ilk olayın etkisini geniş bir alana taşıyabilir.
Madenlerde grizu patlaması nasıl önlenebilir?
Uzmanlık ve mühendislik gerektiren maden güvenliği çalışmalarında öncelik, patlayıcı gaz karışımının oluşmasını engellemektir. Bunun için havalandırma sistemlerinin etkin çalışması, metan seviyelerinin sürekli ölçülmesi ve tehlikeli gaz birikiminde üretimin durdurularak gerekli tahliye işlemlerinin yapılması gerekir.
Bunun yanı sıra elektrikli ekipmanların uygun güvenlik standartlarını karşılaması, kömür tozu birikiminin kontrol edilmesi, patlamanın yayılmasını sınırlayan teknik önlemlerin alınması ve kurtarma ekiplerinin hazır bulundurulması önem taşır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yeraltı madenlerinde gaz ve toz patlamalarına ilişkin teknik dokümanlarında da havalandırma, gaz kontrolü ve patlamanın yayılmasını sınırlandırmaya yönelik önlemler üzerinde duruluyor.
Zonguldak’taki patlamanın nedeni belli oldu mu?
Zonguldak’ın Kilimli ilçesine bağlı Gelik beldesindeki özel maden ocağında 23 Ekim 2026’da meydana gelen patlamada 3 işçi hayatını kaybetti, 5 işçi yaralandı. Olayla ilgili adli soruşturma başlatıldı.
Patlamanın kesin oluş mekanizmasının ve varsa ihmallerin belirlenmesi için yürütülen incelemelerin sonuçları önem taşıyor. Teknik inceleme ve soruşturma bulguları açıklanmadan kazanın belirli bir ihmalden kaynaklandığı sonucuna varılamaz.
Grizu tehlikesi, kömür madenciliğinde gaz ölçümü, havalandırma, iş güvenliği kuralları ve acil durum hazırlığının neden vazgeçilmez olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.
Muhabir: Ayça Cicidurucu
