AK Parti, kamuoyunda "İktidara yakın iş insanlarını destekleme aracı" olarak eleştirilen Yap-İşlet-Devret (YİD) ve Kamu Özel İşbirliği (KÖİ) modellerinde geri adım atmayı düşünmüyor. Bu uygulamalar, pek çok eleştiriye rağmen sürdürülüyor. Özellikle Karayolları Genel Müdürlüğü gibi kamu kurumları, kendi imkanlarıyla gerçekleştirebilecekleri projeleri özel sermaye gruplarına devretmeyi tercih ediyor.
Projelerin Özelleştirilmesi ve Süreçler
Karayolları Genel Müdürlüğü, yürüttüğü projelerin bir kısmını özel sektöre devretmeyi seçerek tartışmalara sebep oldu. Bu strateji, kamu kaynaklarının verimsiz kullanıldığı ve devletin kendi gücünü yeterince kullanmadığı eleştirilerini beraberinde getirdi. Özellikle ulaşım projeleri, YİD ve KÖİ modeli ile inşa edilmekte ve bu durum, kamuoyunda geniş yankılar uyandırmakta. Uygulanan bu modellerle birlikte müteahhitler, devlet garantisi altında büyük gelirler elde ederken, kamu bütçesi de bu süreçten olumsuz etkilenmekte.
Özelleştirilen Projelerin Etkisi
Düzenli olarak yapılan garanti ödemeleri, müteahhitlerin zenginliğini artırmakta önemli bir rol oynamaktadır. Garanti ödemelerinin, bütçe üzerindeki yükünü gösteren veriler, Karayolları Genel Müdürlüğü bütçesindeki "Hane Halkı ve İşletmelere Yapılan Transfer" kaleminden hareketle ortaya kondu. 2018 ile 2026 yılları arasında yapılan harcamalar, toplamda 400 milyar TL'ye yaklaşmış durumda. Bu kalem, özel sektöre yapılan transferlerin büyüklüğünü gösteren önemli bir gösterge olarak kabul ediliyor.
Garanti Ödemeleri ve Bütçe Yükü
Eski Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Cahit Turhan'ın duyurduğu verilere göre, bu dönemde "Hane Halkı ve İşletmelere Yapılan Transfer" kaleminden toplamda 370 milyar 440 milyon TL'lik bir harcama yapılmış. Özellikle 2026 yılının ilk yarısında yapılan 49 milyar TL'lik ödemeler, bu ödeneklerin ne denli büyüdüğünü gözler önüne seriyor. Uzmanlar, bu rakamların yıl sonuna kadar 100 milyar TL’yi aşacağını öngörüyor. Bu durum, bütçenin yükünü artırırken kamu kaynaklarının etkinliği konusunda tartışmaları alevlendiriyor.
Yıllara Göre Artışlar ve Analiz
Müteahhitlere gerçekleştirilen garanti ödemeleri, yıllar itibarıyla önemli artışlar göstermekte. Karayolları Genel Müdürlüğü’nün bu kalemi kullanma biçimi, 2018-2019 yıllarında 8,5 milyar TL iken, bu rakam 2020-2021 döneminde 24,3 milyar TL'ye yükseldi. 2022-2023 yılları arasında ise 93,2 milyar TL, 2024-2025 döneminde 145,2 milyar TL gibi yüksek rakamlara ulaşıldı. 2026 yılının ilk yarısında yapılan 49,6 milyar TL’lik harcama ise, bu artışın devam ettiğini göstermekte. Bu veriler, yıllar içindeki artışı net bir şekilde ortaya koyarak, gelecekteki mali yüklerin ne denli önemli olacağını işaret ediyor.
