TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası (İMO), Türkiye'deki mevcut yapı stokunun envanterinin çıkarılması ve riskli binaların tespit edilmesi amacıyla önemli bir yazılı açıklama yaptı. Açıklamada, ülkede milyonlarca riskli konut bulunmasına rağmen, hala kapsamlı ve güvenilir bir veri tabanının oluşturulmadığı belirtildi. Yetkililer, bu duruma dikkat çekerek "Yeni bir felaketi mi bekliyorsunuz?" sorusuyla seslerini yükselttiler.
Yapı Stoku ve Güvenlik İlişkisi
Açıklamada, bir toplumun gelişmişlik düzeyinin yalnızca yeni binalar yapma kapasitesiyle değil, mevcut yapı stokunu ne kadar tanıdığı ve yurttaşların can güvenliğini nasıl koruyabildiği ile ölçüleceği ifade edilmiştir. Farklı ülkeler ve şehirlerde aynı büyüklükteki deprem olaylarının farklı sonuçlar doğurduğuna dikkat çekilen açıklamada, depremin doğanın vazgeçilmez bir gerçeği olduğu vurgulanmıştır. Ancak atolye, yapı güvenliği ve yönetim anlayışındaki eksikliklerin, felaketleri önleyemediği için insan hayatına mal olduğunu yine açıklamada belirtilmiştir. Güvenli bir şehir, mevcut yapı stokunu iyi analiz eden ve bilimsel yöntemlerle riskleri belirleyen güçlü kurumsal yapılarla inşa edilir.
Riskli Konutlar ve Verilerin Eksikliği
Geçmiş dönemde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın Türkiye genelinde 6,8 milyon riskli konut bulunduğunu belirttiği hatırlatılmıştır. Bununla birlikte, bu konuda herhangi bir bütüncül adım atılmadığına da vurgu yapıldı. Açıklamada, birçok yapının durumu hakkında bilgi sahibi olmanın zor olduğu; projelerinin kayıtlı olup olmadığının, hangi yönetmeliklere göre tasarlandığının, malzeme kalitesinin ve yapının güçlendirilip güçlendirilmediğinin anlaşılmasında ciddi zorluklar olduğu ifade edilmiştir. Yönetilemeyen birçok riskin, bilinmeyenlerden kaynaklandığı belirtilmiştir. Bu durum, yapı stoku envanterinin oluşturulmasının sadece bir teknik veri toplama çalışması olmadığını, aynı zamanda yaşam hakkı ve kamu güvenliği açısından önemli bir kamu hizmeti olduğunu ön plana çıkarmaktadır.
Yönetmeliklerin Uygulamadaki Sorunları
Açıklamada, 17 Ağustos 1999'da meydana gelen Gölcük Depremi sonrası yapılan yasal ve yönetmelik değişikliklerinin yeterince etkili olmadığı ifade edilmiştir. Kağıt üzerinde mükemmel görünen yönetmeliklerin, rant odaklı uygulamalarla ihlal edildiği belirtilirken, bunun sonucunda pek çok insanın can kaybı ve binlerce yapının hasar almasının kaçınılmaz olduğu kaydedilmiştir. Devletin, yurttaşların yaşam hakkını koruma ve denetim sorumluluğuna dikkat çeken Anayasa Mahkemesi, bu konunun önemini bir kez daha vurgulamıştır. Yapı stoku envanterinin çıkarılması, devletin olmazsa olmaz görevleri arasında sayılmaktadır.
Acil Çözüm Önerileri
Mühendisler, merkezi yönetim ve diğer ilgili kamu kurumlarına acil eylem çağrısı yaptı. Türkiye'nin yapı stoku envanterinin bir kamu programı ile hızlı bir şekilde çıkarılması gerektiği vurgulandı. Ayrıca, yapıların risk durumu tespit edilerek güçlendirme, yenileme ve tahliye süreçleri için açık bir önceliklendirme ve takvim oluşturulması gerektiği ifade edildi. Yapıların tüm yaşam döngüsünü kapsayan bir Ulusal Yapı Stoğu Bilgi Sistemi'nin oluşturulması önemsenirken, veri entegrasyonu ve standartlarını iyileştirmek için ilgili tüm kurumların işbirliği yapması gerektiği dile getirildi. Ayrıca, yapı güvenliğinin sürekli olarak izlenmesi açısından mevzuat çerçevesinde güncellenen bir kamu hizmetine dönüşmesi gerektiğine de dikkat çekildi.
Bilimsel Yöntemlerle Yönetim
Mühendisler, mevcut yapı stokunun risk önceliklerinin bilimsel metodlarla belirlenmesi gerektiğinin altını çizdi. Güçlendirme ve dönüşüm politikalarının bu verilere dayanması gerektiği ifade edildi. Yapı kayıt belgeleri hakkında şeffaf bir veri altyapısı oluşturulması ve taşıyıcı sistemleri etkileyen müdahalelerin öncelikli olarak değerlendirileceği belirtildi. Üniversitelerin ve meslek kuruluşlarının bilgi birikiminden yararlanılması, süreçlerin bilimsel esaslara göre yürütülmesi ayrıca önerilmektedir. Üretilen verilerin toplumla paylaşılması ve bu süreçlerin etkili bir şekilde yürütülmesi, yapılacak çalışmaların temelini oluşturacaktır. Yapı envanteri çalışmalarının dinamik bir sistem olarak sürekli güncellenmesi gerektiği de vurgulanmıştır.
