İzmir’in UNESCO mirası: Tarihin izleri bu rotalarda
Binlerce yıllık geçmişin izlerini taşıyan İzmir, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Efes ve Bergama’nın yanı sıra geçici listedeki tarihi alanlarıyla öne çıkıyor
İzmir, farklı dönemlere ait kültürel, tarihi ve doğal varlıklarıyla UNESCO Dünya Mirası çalışmaları kapsamında öne çıkan şehirlerden biri olarak dikkat çekiyor. Kentte Efes ve Bergama UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde bulunurken, İzmir Tarihi Liman Kenti ile Birgi Tarihi Kenti UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alıyor.
Foça, Çandarlı ve Çeşme kaleleri de “Ceneviz Ticaret Yolunda Akdeniz’den Karadeniz’e kadar Kale ve Surlu Yerleşimler” başlığı altında geçici listede bulunuyor. Gediz Deltası’nın UNESCO Dünya Doğa Mirası Listesi’ne alınması amacıyla ise çalışmalar sürdürülüyor.
Efes
UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde dört bileşenle yer alan Efes Antik Kenti, İzmir’in Selçuk ilçesinde bulunuyor. Kentin yerleşim tarihi, Çukuriçi Höyük’te ortaya çıkarılan bulgular doğrultusunda Neolitik Çağ’a, MÖ 6. bin yıla kadar uzanıyor.
Ayasuluk Tepesi’nde bulunan Apasas’ın, Hititlerle aynı dönemde varlığını sürdüren Arzawa Devleti’nin merkezi olduğu belirtiliyor. Tarihi boyunca farklı noktalara taşınan Efes’in kalıntıları yaklaşık 8 kilometrelik bir alana yayılıyor.
MÖ 300’de Lysimakhos tarafından kurulan kent, Helenistik ve Roma dönemlerinde Asya eyaletinin başkenti ve önemli bir liman merkezi olarak gelişti. Büyük Tiyatro, Artemis Tapınağı ve Celsus Kütüphanesi, Efes’in günümüze ulaşan başlıca yapıları arasında bulunuyor. Antik kent her yıl yaklaşık iki milyon ziyaretçiyi ağırlıyor.
Bergama
Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı da UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde bulunuyor. Pergamon Krallığı’nın başkenti olan Bergama, antik dönemin önemli kültür ve sağlık merkezlerinden biri olarak biliniyor.
Bergama Ovası’na hâkim konumdaki Akropol’de Athena Tapınağı, Trajan Tapınağı, Zeus Sunağı, antik tiyatro ve Bergama Kütüphanesi yer alıyor. Kentteki antik tiyatro, Anadolu’nun en dik antik tiyatrolarından biri olarak öne çıkıyor.
Bergama’daki Asklepion ise MÖ 4. yüzyıldan itibaren sağlık merkezi olarak kullanıldı. Tıp tarihinin önemli isimlerinden Galen de Bergama’da yetişti. Bergama, Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne giren 13’üncü alanı oldu.
Tarihi Liman Kenti
İzmir Tarihi Liman Kenti, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde bulunuyor. İzmir, tarih boyunca Akdeniz ticaretinde önemli liman merkezlerinden biri olarak kullanıldı.
İpek Yolu ile Akdeniz arasındaki ticaret yollarının kesişim noktalarından biri olan kentte farklı kültürlerin izleri günümüze kadar ulaştı. Kemeraltı Çarşısı, tarihi liman kentinin önemli bölümleri arasında yer alıyor.
Smyrna Agorası ve Smyrna Tiyatrosu’ndaki kazı çalışmaları da bölgenin tarihi geçmişine ilişkin bulgular ortaya çıkarıyor. Kemeraltı ile Kadifekale arasındaki bölge, uzun yıllardır İzmir’in kent merkezi olma özelliğini sürdürüyor.
Birgi
Ödemiş’e bağlı Birgi de UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alıyor. Yaklaşık 5 bin yıllık geçmişe sahip yerleşim, geleneksel mimari dokusunu koruyan yapılarıyla biliniyor.
Birgi’de yüksek taş evler, ahşap pencereli yapılar, konaklar, türbeler, camiler ve hamamlar bulunuyor. Yerleşimde farklı dönemlere ait mimari eserler bir arada görülebiliyor.
Kaleler
Foça ve Çandarlı kaleleri, 2013 yılında “Ceneviz Ticaret Yolunda Akdeniz’den Karadeniz’e kadar Kale ve Surlu Yerleşimler” başlığı altında yapılan başvuru kapsamında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alındı.
Cenevizliler özellikle 11’inci ve 15’inci yüzyıllar arasında Akdeniz çevresindeki ticaret yollarında farklı koloniler kurdu. Liman bölgelerindeki ticaret yollarının korunması amacıyla kaleler inşa edildi veya mevcut savunma yapıları onarıldı.
Çeşme Kalesi’nin de 2020 yılında aynı kapsamdaki listeye eklenmesiyle İzmir’den geçici listede yer alan kale sayısı üçe yükseldi.
Gediz Deltası
Gediz Deltası, İzmir metropol alanı içerisinde yer alan geniş bir sulak alan olarak öne çıkıyor. Delta, biyolojik çeşitliliği ve üretim faaliyetleri açısından uluslararası öneme sahip alanlar arasında gösteriliyor.
Gediz Deltası aynı zamanda Dünya ölçeğinde Önemli Doğa Alanı ve Önemli Kuş Alanı statülerine sahip bulunuyor. Deltanın UNESCO Dünya Doğa Mirası Listesi’ne dahil edilmesi amacıyla yürütülen çalışmalar devam ediyor.
Kaynak / Yazar: HABER MERKEZİ
