Reuters’ın haberine göre müzakereler hakkında bilgi sahibi olan ancak İranlı olmayan yetkili, sekiz aydır devam eden çatışmayı sona erdirmeye yönelik yeni bir barış önerisi taslağının pazar günü sunulduğunu ve Tahran tarafından değerlendirildiğini söyledi.
Yetkili, İran’ın hafta sonuna kadar yanıt vermesinin beklendiğini belirtti.
Katar, Pakistan ile birlikte, küresel deniz taşımacılığını ve petrol tedarikini aksatan, son dönemde Suudi Arabistan ile Yemen’e de yayılan savaşı sona erdirmek için yürütülen arabuluculuk çalışmalarına öncülük ediyor.
Müzakereler hakkında bilgi sahibi yetkiliye göre Katar’ın sunduğu öneri, Tahran ve Washington’ın endişelerini ele alan yedi günlük bir takvim öngörüyor. Taslakta, tarafların her gün atması gereken güven artırıcı adımlar sıralanıyor.
Yetkili, takvimin gelecek haftanın başlarında başlayabileceğini ve anlaşmaya çeşitli ülkelerin garantörlük yapacağını da sözlerine ekledi.
Kısa süre sonra görüşmelere katılan üst düzey bir İranlı yetkili ise Katar’ın yalnızca “kabul edilemez fikirler sunduğunu, ortada bir teklif bulunmadığını” söyledi. Yetkili, Tahran’ın nükleer konusunda esneklik göstermeme politikasının değişmediğini de vurguladı.
ABD nükleer programın müzakerelere dahil edilmesini istiyor
Washington, İran’ın onlarca yıldır devam eden nükleer programının, savaşın sona erdirilmesine yönelik müzakerelerin en başından itibaren bir parçası olmasını istiyor.
İran ise ABD’nin İran limanlarına uyguladığı ablukanın sona erdirilmesi ve İran petrol ihracatına yönelik yaptırımların kaldırılması gibi koşullarının öncelikle karşılanması gerektiğini savunuyor. Tahran, nükleer programının askeri amaç taşıdığı yönündeki Batılı ülkelerin endişelerini reddediyor.
Hürmüz Boğazı’nın açılması için önceki öneri reddedilmişti
İran, eylül ayının sonlarında yedi günlük başka bir öneri sunmuştu. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, belirli koşulların karşılanması halinde dünyanın en önemli enerji taşımacılığı güzergâhlarından biri olan Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılabileceğini söylemişti.
ABD Başkanı Donald Trump öneriyi reddetmiş, bunun ardından Katar’ın arabuluculuk girişimleri yoğunlaşmıştı.
Müzakereler hakkında bilgi sahibi yetkili, pazar günü Tahran’da ele alınan taslağın önceki öneriden farklı olduğunu söyledi. Ancak yeni planın ayrıntıları hemen açıklığa kavuşmadı.
Önceki ateşkes girişimi kısa sürede çöktü
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta başlattığı savaşı sona erdirmeye yönelik önceki arabuluculuk girişimleri, haziran ayında geçici bir barış anlaşmasının yapılmasına katkı sağlamıştı. Ancak anlaşma kısa süre içinde bozuldu.
Son haftalarda İran’la yakın ilişkileri bulunan Yemen’deki Husiler, ABD’nin önemli müttefiklerinden ve dünyanın en büyük ham petrol ihracatçısı olan Suudi Arabistan’a art arda saldırılar düzenledi. Bu saldırılar, sekiz aydır süren savaşta yeni bir cephe açtı.
Husilerin Suudi Arabistan’ın en büyük petrol rafinerisi Ras Tanura’ya düzenlediği saldırının ardından petrol fiyatları çarşamba günü yüzde 1’den fazla yükselerek varil başına 115 doların üzerine çıktı. Saldırı, petrol arzına ilişkin risklerin artacağı endişelerini güçlendirdi.
Husilerle çatışmalar, militan grubun geçen ay Suudi Arabistan destekli güçlere karşı ilerleyerek Arap Yarımadası’nın Hürmüz Boğazı’nın diğer tarafında bulunan bir başka önemli deniz taşımacılığı güzergâhı Babülmendep Boğazı’na doğru hareket etmesiyle yoğunlaştı.
Yeni saldırılara yönelik endişeler
Müzakereler hakkında bilgi sahibi yetkili, pazar günü Tahran’da yapılan görüşme öncesinde, yeniden seçilmek için genel seçim mücadelesi veren İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun bu hafta İran’a yönelik saldırıları yeniden başlatabileceği yönünde endişeler bulunduğunu söyledi.
ABD Başkanı Donald Trump, cuma günü İran’a yeniden saldırı düzenleme tehditlerini yineledi. İranlı güvenlik yetkilileri ise ABD ve İsrail’in saldırıları yeniden başlatması halinde Tahran’ın Körfez’deki deniz altı kablolarını hedef almak üzere ayrıntılı planlar hazırladığını Reuters’a söyledi.
Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan’dan üst düzey yetkililer de gerilimi düşürme çabaları kapsamında pazartesi günü Tahran’da İranlı yetkililerle görüştü.
Katar, salı günü yaptığı açıklamada, arabuluculuk girişimlerinin başarılı olabilmesi için İran’ın Arap Körfez ülkelerine yönelik tehditlerini durdurması ve Hürmüz Boğazı’nı açması gerektiğini bildirdi.
Savaşın ilk dönemlerinde Körfez ülkeleri aralıksız bombardımana maruz kalmıştı.
Savaş, İsrail ile İran destekli Lübnanlı silahlı grup Hizbullah arasındaki çatışmaları da yeniden alevlendirdi. Ayrıca savaş, ABD Kongresinin kontrolünü belirleyecek ara seçimler yaklaşırken Trump’ın kamuoyu desteğinin gerilemesine yol açtı.
