İran'da karar alıcılar, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran dosyasından Başkan Yardımcısı JD Vance'i çekip iç siyasete yönlendirmesinin yansımalarını değerlendiriyor. Tahran Üniversitesi'nde uluslararası ilişkiler profesörü Nasser Hadian, Al Jazeera'ya yaptığı açıklamada, bu hamlenin İran'a yönelik "anlaşmaya varmanın artık bir öncelik olmadığı" ve "İran'a karşı görece daha yumuşak tutumuyla bilinen kişinin başka konulara kaydırıldığı" mesajını taşıdığını söyledi.
Hadian'a göre Trump, Vance'i yolsuzluk iddialarına yönlendirerek ara seçimlerde Demokratların iktidardaki Cumhuriyetçi Parti karşısındaki ezici zaferinin ardından Demokratlarla bir hesaplaşma niyeti de ortaya koyuyor. Hadian, bu adımın İsrail'e de yarayabileceğini belirterek, İsrail'in İran'a yeni saldırılar düzenlenmesi konusunda istekli olduğunun bildirildiğini kaydetti.
Vance, ABD'nin İran ile müzakerelerindeki baş müzakereci konumundaydı. Trump, Truth Social'daki paylaşımında Vance'in Demokratların yönettiği bölgelerdeki yolsuzluk iddialarına odaklanmasını istediğini ve İran ile anlaşmanın hükümet için artık öncelik olmadığını belirtmişti. Vance'in İran ile Haziran'da imzalanan ve savaşı kısa süreliğine durdurup Hürmüz Boğazı'nda sevkiyatı yeniden başlatan mutabakat muhtırası görüşmelerinde Trump'ın elçileri Jared Kushner ve Steve Witkoff'un desteğini aldığı belirtiliyor.
İran basınında da Vance'in rolü tartışılıyor. Reformist Shargh gazetesi bu hafta Vance'in İran ile ilgili görevinin kesin olarak sona ermekten çok belirsizlik içinde olduğunu savunurken, çatışmanın daha da tırmanabileceğini yazdı. Muhafazakâr Farhikhtegan gazetesi ise Vance'in savaş karşıtı olarak sunulmasına itiraz ederek diplomasi, askeri güç ve ekonomik baskının ABD'nin İran'ı koşullarını kabul etmeye zorlama hedefine hizmet ettiğini öne sürdü.
Taraflar arasında arabulucular üzerinden temaslar sürüyor ancak bir atılım beklenmiyor. İran, savaşı sona erdirmek için yedi koşul ve tavizlerde net bir sıralama talep ediyor; bu taleplerin Washington için kabul edilemez olduğu belirtiliyor. İran parlamento başkanı Muhammed Bakır Galibaf, 12 Kasım'da Hürmüz Boğazı'nda savaş öncesi duruma asla dönmeyeceklerini söylemiş ve ABD'den yanıt beklediklerini açıklamıştı.
Hürmüz Boğazı'ndaki gerginlik sürüyor. İran Devrim Muhafızları ve düzenli ordu, kritik su yolunda "izinsiz" güzergâhları denedikten sonra mayına çarpan ya da mermi isabet eden gemilere ilişkin ayrı ayrı olaylar duyurdu. İngiltere Deniz Ticareti Operasyonları Merkezi'nin haftalık raporunda boğaz içinde ve çevresinde, çoğu Umman yakınındaki güney güzergâhında sekiz olay kaydedildi. Merkez, hafta boyunca boğazdan 139 giden ve 169 gelen geçiş tespit etti; bu, çatışma öncesi seviyelerin yaklaşık yüzde 65 altında.
Hadian, İranlı karar alıcıların mevcut duruma süresiz katlanmayacağını savunuyor. "Yetkililer ya savaş gemilerinin, ya ticari gemilerinin ya da askeri üslerinin peşine düşecek" diyen Hadian, ablukanın deniz baskısı ve kara sınırları ile hava ulaşımındaki kesintilerle güçlenmesinin savaş olasılığını artırdığını belirtti. Hadian'a göre Vance'in devre dışı bırakılması mevcut durumu kökten değiştirmeyecek; çünkü Washington, ekonomik baskı taktiğinin Tahran'ı tavize zorlayabileceğine inanıyor.
