Dünya Bankası, yapay zekânın gelişmekte olan ekonomiler için sanıldığı kadar büyük bir istihdam tehdidi oluşturmayabileceğini, buna karşılık büyüme ve kamu hizmetleri açısından tarihî bir fırsat yaratabileceğini açıkladı.Kurumun 4 Ağustos’ta yayımladığı 2026 Dünya Kalkınma Raporu’na göre doğru altyapı ve eğitim yatırımlarını yapan ülkeler, normal koşullarda bir asır sürebilecek ilerlemeyi yalnızca 10 yılda gerçekleştirebilir.Zengin ülkelerde iş kaybı riski üç kat fazlaRaporda yapay zekânın mevcut işleri ortadan kaldırma ihtimali bakımından ülkeler arasında dikkat çekici bir fark bulunduğu belirtildi.Üretken yapay zekâ nedeniyle otomasyon riski taşıyan işlerin oranı düşük ve orta gelirli ülkelerde yüzde 4,5 olarak hesaplandı.
Yüksek gelirli ülkelerde ise aynı oran yüzde 14,2’ye ulaştı.Böylece zengin ülkelerdeki çalışanların yapay zekâ kaynaklı iş kaybı riski, gelişmekte olan ülkelerdeki çalışanların karşılaştığı riskin üç katını aştı.Bu farkın temel nedenlerinden biri, gelişmekte olan ülkelerde istihdamın daha büyük bölümünün fiziksel çalışma, saha faaliyeti ve doğrudan insan etkileşimi gerektiren mesleklerden oluşması.Asıl kazanç çalışanı değiştirmekten değil güçlendirmekten gelecekDünya Bankası’na göre gelişmekte olan ülkeler açısından yapay zekânın en büyük katkısı çalışanları tamamen devre dışı bırakmak değil, sınırlı sayıdaki uzmanın bilgi ve becerisini milyonlarca kişiye ulaştırmak olacak.Raporda gelişmekte olan ekonomilerdeki işlerin yüzde 16,2’sinde yapay zekâ sayesinde önemli bir verimlilik artışı sağlanabileceği hesaplandı.
Yüksek gelirli ülkelerde bu oran yüzde 18,7 seviyesinde bulunuyor.Aradaki küçük fark, gelişmekte olan ülkelerin daha az iş kaybı riskiyle zengin ülkelere yakın bir verimlilik kazancı elde edebileceğini gösteriyor.Doktorlar teşhis süreçlerini hızlandırabilir, öğretmenler daha iyi ders planları hazırlayabilir, çiftçiler hava tahminleri ve üretim kararlarında daha doğru bilgiye ulaşabilir.
Kamu kurumları ise vergi toplama, sosyal yardım, afet yönetimi, sağlık ve eğitim hizmetlerinde yapay zekâdan yararlanabilir.Türkiye için fırsat nerede?Türkiye, Dünya Bankası’nın güncel sınıflandırmasında üst-orta gelirli ekonomiler arasında yer alıyor.
Bu nedenle raporda gelişmekte olan ülkeler için sıralanan fırsat ve risklerin önemli bir bölümü Türkiye açısından da geçerli.Türkiye’nin öne çıkabileceği alanların başında sağlık hizmetleri, tarım teknolojileri, eğitim, sanayi üretimi, kamu hizmetleri ve KOBİ’lerin verimliliği geliyor.Ancak raporda yer alan yüzde 4,5’lik iş kaybı oranı bütün düşük ve orta gelirli ülkelerin ortalamasını gösteriyor.
Türkiye için ayrıca hesaplanmış bir otomasyon oranı bulunmuyor.Türkiye’nin genç nüfusu, güçlü sanayi altyapısı ve geniş KOBİ ağı önemli bir avantaj sunarken; yüksek hızlı internet, veri merkezi kapasitesi, yerel dilde veri ve nitelikli çalışan ihtiyacı belirleyici olacak.Dev veri merkezleri kurmak şart değilDünya Bankası, gelişmekte olan ülkelerin yapay zekâ yarışına katılabilmek için milyarlarca dolarlık büyük modeller veya dev veri merkezleri kurmasının gerekmediğini belirtti.Küçük, düşük maliyetli ve yerel ihtiyaçlara uyarlanmış yapay zekâ araçlarının çok daha hızlı sonuç verebileceği vurgulandı.Bu sistemler akıllı telefonların yanı sıra temel cep telefonları, kısa mesajlar ve sesli aramalar üzerinden de kullanılabilir.
Böylece internet erişiminin sınırlı olduğu bölgelerde sağlık, eğitim ve tarım hizmetlerinin daha geniş kitlelere ulaştırılması mümkün olabilir.Rapora göre ülkelerin öncelikle hazır yapay zekâ araçlarını kullanması, ardından bunları kendi dillerine ve ihtiyaçlarına uyarlaması gerekiyor.
En gelişmiş yapay zekâ modellerini sıfırdan üretmek ise yalnızca altyapısı ve mali gücü yeterli ülkeler için gerçekçi bir seçenek.Fırsat büyük ancak takvim darDünya Bankası, yapay zekâ fırsatının kendiliğinden ekonomik büyümeye dönüşmeyeceği uyarısında bulundu.Elektrik arzının güvenilir olmadığı, internet bağlantısının zayıf kaldığı, dijital becerilerin gelişmediği ve kurumların yeterli kapasiteye sahip olmadığı ülkeler yapay zekâ yarışında geride kalabilir.Yapay zekânın birkaç ülke ve şirketin kontrolünde yoğunlaşması da gelişmekte olan ekonomiler için yeni bir bağımlılık riski yaratıyor.
Yerel veriye erişemeyen ve sistemlerini farklı sağlayıcılarla çalıştıramayan ülkeler teknoloji şirketlerine giderek daha fazla bağımlı hale gelebilir.Raporda gelir eşitsizliğinin büyümesi, daha zor fark edilen yanlış bilgilerin yayılması, veri gizliliğinin zayıflaması ve yapay zekânın siyasi baskı amacıyla kullanılması da başlıca riskler arasında gösterildi.Dünya Bankası’nın önerdiği yol haritası üç aşamadan oluşuyor: Mevcut araçları kullanmak, bunları yerel koşullara uyarlamak ve yeterli altyapı oluştuğunda daha ileri teknolojiler geliştirmek.
