ABD Başkanı Donald Trump, veri merkezi inşa eden şirketlerin, bulundukları bölgeleri yerel halk için daha cazip hale getirmek amacıyla, faaliyet gösterdikleri topluluklara bir tür “temettü” ödemesi gerektiğini söyledi.
Dünyanın dört bir yanındaki şirketler yapay zekâ altyapısı kurma yarışına girerken, bu tesislerin yüksek su ve enerji tüketimi ile yerel çevre, enerji fiyatları ve su kıtlığı üzerindeki etkileri nedeniyle yeni projelere karşı geniş çaplı bir tepki oluştu.
ABD Başkanı, “veri merkezlerini çok yakından izlediğini” ve bu konuda “son derece güçlü bir sonuca” vardığını belirterek, halkın tepki gösterdiği veri merkezi projelerinin, yerel endişeleri gidermeye yönelik mali bir anlaşmaya varıldığında “son derece popüler” hale geldiğini savundu.
Enerji konusunda Trump, veri merkezlerinin, enerji fiyatlarındaki artışı telafi etmek için “kendi elektriğini üretmesini ve fazla elektriği yerel topluluğa ya da şebekeye vermesini ya da satmasını” bizzat şart koştuğunu, bunun yapılması halinde “kayda değer bir düşüş” olabileceğine inandığını ifade etti.
Sadece 2026 yılında, en az 47 büyük ölçekli proje ertelendi ve Investing Live adlı finans sitesine göre ABD genelinde 1000’den fazla yerel topluluk, yeni yapay zekâ altyapı projelerine karşı moratoryum, imar sınırlaması ya da sıkı çevre düzenlemeleri talep etti ya da resmen önerdi.
Buna rağmen yatırımlarda yavaşlama emaresi yok. Investing Live analistlerine göre ABD’nin yapay zekâ altyapı harcamalarının 2025-2032 döneminde 10 trilyon doları (8,9 trilyon avro) aşması ve bunun ülke GSYH’sinin yılda yaklaşık yüzde 3,6’sına denk gelmesi bekleniyor.
Bazı veri merkezi projeleri, artık “Toplum Yararına Anlaşmalar” (Community Benefits Agreements – CBA) olarak anılan mutabakatların yerel makamlarla imzalanmasının ardından hayata geçirilse de, bu durum kamuoyunun görüşünde kayda değer bir değişim yaratmış değil.
Yaz başında Meta, yatırım devi BlackRock tarafından finanse edilen, Teksas’ın El Paso kentindeki tartışmalı bir veri merkezi projesi için Teksas Valisi Greg Abbott ile bir anlaşmaya vardı (kaynak İngilizce).
2023’te 1,5 milyar dolarlık (1,3 milyar avro) bir yatırım olarak başlayan proje, 14 milyar dolarlık (12,5 milyar avro) bir mega kampüse dönüştü; bu da yaygın bir kamuoyu tepkisine yol açarak yetkililerin projeyi tamamen iptal etmeyi düşünmesine neden oldu. Haziranda yerel meclis, anlaşmanın iptal edilmesine karşı 5’e 3 oy kullandı.
Vali, yerel toplumu korumak için bir dizi güvence getiren bir anlaşmaya vardı; buna Meta’nın elektrik altyapısının bedelini üstlenmesi, kendi suyunu yeniden kullanması ve “vergi mükelleflerinin finanse ettiği eski teşviklere bağımlılığı ortadan kaldırma” sözü vermesi de dahil.
Meta anlaşmaya ilişkin açıklama yaptı ancak valinin ortaya koyduğu ayrıntılara girmedi. Aralarında Teksas valiliği için Demokrat aday Gina Hinojosa’nın da bulunduğu eleştirmenler, mutabakatın teknoloji şirketi için bağlayıcı koşullar içermediğini savunuyor. Meta, inşaatın iki yıl içinde tamamlanmasını bekliyor.
Eylülde, ABD’de bir veri merkezi projesi için imzalanan ilk tam kapsamlı CBA, Pennsylvania’daki Lancaster Kent Konseyi tarafından 6 ila 10 milyar dolar (5,3-8,9 milyar avro) değerinde bir bulut bilişim ve yapay zekâ kompleksi, Lancaster AI Hub.Emilia için onaylandı.
Anlaşma, yerel toplumu desteklemeyi amaçlayan bir dizi önlem içeriyor: 10 milyon dolarlık (8,9 milyon avro) bir ekonomik kalkınma fonu, sürdürülebilir kalkınma ve temiz enerji için 10 milyon dolarlık (8,9 milyon avro) başka bir fon, 250 bin dolarlık (222,5 bin avro) planlama fonu ve kentin, şirket çevre ve mali taahhütlerini yerine getirmezse korunmasını sağlamak için 10 milyon dolar (8,9 milyon avro) tutarında kredi garantisi.
Ekim ayında ise geliştirici Digital Realty, Kansas eyaletinin De Soto kentinde 280 dönümlük yeni bir veri merkezi kampüsü projesi için yerel kuralları baypas ederek ve vatandaşlara doğrudan ödeme yaparak ilk kamu onayını aldı.
Şirket, toplamda 20 milyon dolarlık (17,8 milyon avro) yatırımın parçası olarak, yerel halka 10 yıl boyunca kamu hizmeti ve emlak vergisi faturalarından mahsup edilmek üzere 1000 dolar (890 avro) kredi teklif ediyor; bunun da yinelenen vergi geliri sağlayacağını, istihdam yaratacağını ve bölge sakinlerine başka ekonomik faydalar sunacağını savunuyor.
Avrupa’ya daha yakın örneklere bakıldığında, “Topluluklara Nakit” diye anılan yaklaşımlar da yaygınlaşıyor.
Ekim ayında, Avrupa’nın en büyük veri merkezi kümelerinden birine ev sahipliği yapan İrlanda’da, OpenAI gelecekteki veri merkezlerinin, etkileriyle ilgili yurttaşların kaygılarını gidermek için yerel topluluklara nakit katkıda bulunabileceğini açıkladı.
Ancak ülkede veri merkezleri için, şebekeye elektrik vermelerini zorunlu kılan düzenlemeler de dahil olmak üzere zaten sıkı kurallar bulunuyor.
Almanya da özellikle enerji kullanımı konusunda sıkı karşılıklılık şartları uyguluyor. Google‘ın çok milyar euroluk bir kampüs inşa ettiği Dietzenbach gibi büyük merkezlerde, geliştiriciler önce veri merkezlerinin ürettiği fazla ısının yerel halkın faturalarını düşürmek için şebekeye verilmesini öngören enerji altyapısı anlaşmalarını güvence altına almak zorunda.
