Ukrayna, 2022'de imzalanan 35 milyon avroluk bir tedarik sözleşmesi kapsamında sipariş ettiği 100 bin havan mermisinden yalnızca 3 binini teslim aldı. Çekya'da iki yıldır yürütülen soruşturma, mühimmat için ayrılan paranın bir aracılar ağı üzerinden başka yerlere aktarıldığı iddialarını inceliyor.
Ukrayna Savunma Bakanlığı, 2022'nin sonunda Ukraynalı silah tedarikçisi Lviv Arsenal'e yaklaşık 855 milyon Çek kronu, yani 35 milyon avro peşin ödeme yaptı. Sözleşmede askerî teçhizat ticareti lisansına sahip Slovakya merkezli Sevotech ile birkaç Avrupa ülkesinde faaliyet gösteren bir şirketler ağı yer aldı. Aradan geçen yaklaşık dört yılda sipariş edilen mühimmatın yalnızca yüzde 3'ü Ukrayna'ya ulaştı.
Paranın izi Slovakya, Çekya, Hırvatistan, Bosna-Hersek, Slovenya ve Bulgaristan'daki şirketler üzerinden geçti. Sevotech, Aralık 2022'de Hırvat şirketi WDG Promet'e 11,3 milyon avro aktardı. Bu tutarın yaklaşık yarısı, yaklaşık 138 milyon Çek kronu, daha sonra WDG Promet'in Prag'daki bir kredi birliğindeki hesaplarından nakit olarak çekildi.
Parayı kimin çektiği tartışmalı. Hırvat silah tüccarı Zvonko Zubak sorumluluğu reddediyor ve kendisine atfedilen imzaların sahte olduğunu söylüyor. Kredi birliğinin eski bir veznedarı ise onun anlattıklarına itiraz ediyor. Çek mali düzenleyicileri, aralarında olası kara para aklamaya karşı önlemlerdeki eksikliklerin de bulunduğu ciddi yetersizlikler tespit ettikten sonra kredi birliğinin lisansını iptal etti.
Ukrayna ve Bosna-Hersek'teki soruşturmacılar ayrıca mühimmat alımı için ayrılan 5,5 milyon avronun, Bosna'daki iflas etmiş Vitezit mühimmat fabrikasının satın alınmasında kullanıldığından şüpheleniyor. Hırvat silah tüccarı ailesinin bir başka üyesi olan Tomislav Zubak, fabrikanın satın alınmasıyla bağlantılı olarak üç sanıkla birlikte Eylül'de Bosna'da yargılanmaya başladı. Davada kara para aklama ile yasa dışı silah veya patlayıcı bulundurma suçlamaları yer alıyor.
Dosyada adı geçen Ukraynalı silah tüccarı Oleksii Khoroshaiev, bir Ukrayna devlet silah ticareti şirketinin eski üst düzey yöneticisiydi. Rusya'nın geniş çaplı işgalinin ardından Çekya'ya taşınmış ve Ukrayna için askerî tedarik anlaşmaları düzenlemeye başlamıştı. Sevotech'in Slovakyalı sahibi Ján Hodermarský'ye göre Khoroshaiev havan mermisi sözleşmesinin düzenlenmesinde yer aldı ve şirkette önemli bir hisse edinmeyi planlıyordu.
Çek polisi, Khoroshaiev'i Eylül 2024'te Ukrayna'nın talebiyle gözaltına aldı. Tutukluluk hâli sürüyor; iadesine itiraz ediyor ve Çekya'da sığınma talep ediyor. Ukrayna onu zimmete para geçirmek ve iddia edilen düzenin yurt dışı ayağını örgütlemekle suçluyor. Khoroshaiev suçlamaları reddediyor. Avukatı aracılığıyla, mühimmat alımı için ayrılan parayı ne kendisine mal ettiğini ne de zimmete geçirilmesine katıldığını söyledi; paranın idaresinin sorumluluğunu Hırvat iş ortaklarına yükledi.
Ukrayna'da aralarında iki Ukrayna Savunma Bakanlığı yetkilisinin ve Lviv Arsenal temsilcilerinin bulunduğu beş sanık hâlihazırda yargılanıyor. Ukrayna Güvenlik Servisi (SBU), davayla bağlantılı yedi kişinin yargılandığını, ikisinin uluslararası arananlar listesinde olduğunu bildirdi. Ukrayna'da yargılanan sanıklar, örgütlü suç grubuna katılmaktan suçlu bulunmaları hâlinde yedi ila 12 yıl hapis cezasıyla karşı karşıya.
Bir Ukrayna mahkemesi ayrıca Lviv Arsenal'in peşin ödemeyi geri ödemesine hükmetti. Cezalar dahil şirketin yükümlülüğü yaklaşık bir milyar Çek kronuna ulaşıyor. Ukrayna Savunma Bakanlığı'nın ne kadar parayı geri aldığı belirsizliğini koruyor. Ukrayna ordusu için sipariş edilen yaklaşık 97 bin havan mermisi ise hâlâ teslim edilmedi.
