Hususi damgalı pasaport, Türkiye’de belirli görev, kadro veya kanuni şartları taşıyan kişilere verilen özel pasaport türlerinden biri. Yeni düzenleme teklifleriyle bu pasaportun kapsamının daha fazla meslek mensubunu kapsaması gündeme geldi. Ancak Meclis’e sunulan tekliflerin henüz kanunlaşmadığı özellikle belirtiliyor.
Mevcut sistemde yeşil pasaport hakkı yalnızca meslek unvanına bağlı olarak verilmiyor. Kamu görevlilerinde kadro derecesi, görev ve emeklilik durumu gibi kriterler önem taşıyor. Bunun yanında kanunlarda özel olarak sayılan bazı görev ve statüler için de hususi damgalı pasaport düzenlenebiliyor.
Yeni teklifler ise mevcut sistemden farklı olarak mesleki kıdem ve meslek örgütü üyeliği gibi kriterleri öne çıkarıyor. Pilotlar için en az 5 yıl fiili uçuş hizmeti, mühendis ve mimarlar için ise belirli şartlarla en az 10 yıllık kıdem öngörülüyor.
Mevcut düzenlemelerde kadro derecesi 1, 2 ve 3 olan devlet memurları ve belirli şartları karşılayan emekliler hususi damgalı pasaport hakkından yararlanabiliyor. Bunun yanında TBMM eski üyeleri ve eski bakanlar da kanunda yer alan hak sahipleri arasında bulunuyor.
Görevleri süresince il, ilçe ve birinci kademe belde belediye başkanları için de hususi pasaport düzenlenebiliyor. Bazı özelleştirilen kamu kuruluşlarının çalışanları ve belirli koşulları karşılayan eski personel grupları açısından da özel hükümler bulunuyor.
Hususi pasaport hakkı bulunan kişilerin aile bireyleri de mevzuatta belirtilen şartlar kapsamında bu imkândan yararlanabiliyor. Eşler için hak sahipliği devam ederken çocuklar bakımından yaş, medeni durum, çalışma ve öğrenim gibi koşullar dikkate alınıyor.
Öğrenimine devam eden ve belirli şartları karşılayan çocuklar için 25 yaş sınırına kadar hususi pasaport düzenlenebiliyor. Sürekli bakıma muhtaç olduğu sağlık kurulu raporuyla belgelenen bazı çocuklar açısından ise yaş sınırı uygulanmayan özel hükümler bulunuyor.
Yeni tekliflerden biri, havayolu pilot lisansını aldıktan sonra en az 5 yıl fiilen uçuş hizmeti veren pilotlara hususi damgalı pasaport verilmesini amaçlıyor. Teklifin gerekçesinde uluslararası eğitim, uçuş testi ve uçak teslim süreçlerinde yaşanan vize işlemlerinin kolaylaştırılması hedefleniyor.
Fakat bu düzenleme henüz yürürlükte değil. Teklif TBMM İçişleri Komisyonu’nda bulunuyor. Kanunlaşma gerçekleşmeden yeni hakkın kullanılmaya başlanması mümkün değil.
Mühendis ve mimarları ilgilendiren teklifte TMMOB’ye bağlı odalara üyelik ve en az 10 yıllık mesleki kıdem şartı öngörülüyor. Teklifin yasalaşması halinde belirtilen koşulları sağlayan meslek mensupları hususi pasaport hakkına kavuşabilecek.
Bu düzenleme de henüz komisyon aşamasında. Dolayısıyla 3 Ekim 2026 itibarıyla yalnızca teklifin varlığından söz edilebiliyor; yeni hakkın kesinleştiği bir uygulama bulunmuyor.
Hususi damgalı pasaportlar genel olarak 5 yıllık süreyle düzenleniyor. Belediye başkanları bakımından ise görev süresine ilişkin özel uygulama bulunuyor. Başvuru sırasında kişinin hak sahipliğini gösteren belgeler ile mevzuatta belirtilen diğer evrakların sunulması gerekiyor.
Mevcut hak sahipliği koşulları ile TBMM’deki yeni teklifler birbirinden ayrı değerlendirilmeli. Yeni meslek grupları için öngörülen düzenlemeler kanunlaşırsa uygulamanın kapsamı ayrıca netleşecek.
