Bakanlık, diyabetin erken tanınması ve tanı alan kişilerin düzenli takip edilmesi amacıyla aile hekimliklerinde tarama ve izlem çalışmaları yürütüyor. Bu faaliyetler Hastalık Yönetim Platformu (HYP) üzerinden gerçekleştiriliyor. Açıklanan rakamlar, 2026’da tarama çalışmalarının yanı sıra tanı konulan kişilerin izlemlerinin de başlatıldığını ortaya koydu.
Dünya genelinde 589 milyon yetişkinin diyabetle yaşadığı, diyabetli her 10 kişiden 4’ünün ise hastalığını bilmeden yaşamını sürdürdüğü bildirildi. Hastalığın kontrol altına alınamaması durumunda yüksek kan şekeri düzeyi hayati organları etkileyebiliyor. Bu durum zaman içinde vücutta kalıcı hasarlara yol açabiliyor.
Erken tanı açısından belirtilerin göz ardı edilmemesi gerektiğine dikkat çekildi. Çocuklarda çok su içme, sık idrara çıkma, devamlı uyku hali, açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik ve bulanık görme Tip 1 diyabetin belirtileri arasında yer alıyor. Bu belirtilerin fark edilmesi, diyabetin erken tanınması bakımından önem taşıyor.
Tip 2 diyabet için fazla kilo ve obezite risk faktörleri arasında bulunuyor. Hareketsiz yaşam ve sağlıksız beslenme de hastalık riskini artıran unsurlar olarak sıralanıyor. Ailede diyabet öyküsü bulunması ve ileri yaş da Tip 2 diyabet açısından risk oluşturuyor.
Diyabetle yaşayan bireylerin hastalıklarını tanımaları ve tedavi süreçlerini doğru yönetebilmeleri için Sağlık Bakanlığı Diyabet Okulu programını yürütüyor. Türkiye genelindeki 291 diyabet okulunda, diyabet tanısı bulunan kişilere ve hasta yakınlarına yönelik eğitimler düzenleniyor. Eğitimlerde hastalık yönetimi, sağlıklı beslenme, ilaç ve insülin kullanımı, kan şekeri takibi ve fiziksel aktivite gibi konular ele alınıyor.
Diyabet okullarında hekim, diyabet hemşiresi, diyetisyen, psikolog, eczacı ve sosyal çalışmacılar görev yapıyor. Eğitim içerikleri katılımcıların ihtiyaçlarına göre planlanıyor. Programlarda bireysel ve interaktif yöntemlerden de yararlanılıyor. Bakanlığın aktardığına göre 2026 yılında bu okullarda 5 binden fazla eğitim düzenlendi; eğitimlerden 50 binden fazla kişi yararlandı.
Diyabet Poliklinikleri de hastalık yönetimi konusunda kişiye özel eğitim veriyor. Sağlık Bakanlığına bağlı 334 sağlık tesisinde hizmet sunan polikliniklerde, hekim tarafından yönlendirilen diyabetli bireylere eğitim sağlanıyor. Bu eğitimlerde insülin enjeksiyonunun doğru uygulanması ve kan şekeri takibi anlatılıyor.
Polikliniklerdeki eğitimlerde karbonhidrat tüketimi de ele alınıyor. Kan şekerinin düşmesi ya da yükselmesi durumunda yapılması gerekenler hakkında hastalara bilgi veriliyor. Bakanlık, 2026 yılında Diyabet Polikliniklerinde 52 binden fazla kişiye diyabet eğitimi verildiğini bildirdi.
Diyabetin önlenmesi ve kontrol altında tutulması için sağlıklı beslenmeye özen gösterilmesi, düzenli fiziksel aktivite yapılması ve sağlıklı vücut ağırlığının korunması gerektiği vurgulandı. Diyabet riski taşıyan vatandaşların belirtilerin ortaya çıkmasını beklemeden aile hekimlerine başvurmaları ve taramalarını yaptırmaları istendi.
Diyabet tanısı bulunan kişilerin tedavi ve kontrollerini aksatmaması da önem taşıyor. Düzenli takip, göz ve böbrek sağlığının korunması ve diyabetik ayak gelişiminin önlenmesi açısından gerekli görülüyor. Bakanlık, tarama, izlem ve eğitim çalışmalarının diyabetin erken tanınması ve kontrol altında tutulmasına yönelik yürütüldüğünü aktardı.
