Gölbaşı'nda safran bahçesinin başında konuşan üretici Ercan Kabadayı, 34 yaşında olduğunu ve Ankara'da doğup büyüdüğünü, hayatının farklı dönemlerinde Türkiye'nin birçok şehrinde yaşadığını anlattı. Antrenörlük, emlakçılık ve oyunculuk gibi farklı alanlarda çalışan Kabadayı, son olarak ziraat mühendisi olarak çiftçilik yapmaya başladığını belirtti. Ailevi nedenlerle Gölbaşı ilçesine döndüğünü söyleyen Kabadayı, bölgede geleneksel tarımsal üretimin dışında neler yapılabileceğini ve memleketine nasıl katkı sağlayabileceğini araştırırken safran yetiştiriciliğine yöneldiğini ifade etti.
Kabadayı, bölgenin iklim ve toprak verilerini çıkardıktan sonra yağış miktarı, iklim krizi ve gelecekte kuraklık endişesi nedeniyle su istemeyen ama katma değeri yüksek bir ürün arayışına girdiklerini söyledi. Bu arayışta karşılarına çıkan ürünlerin başında safranın geldiğini belirten Kabadayı, safranın çok su istemeyen, baharatı dünyada çok kıymetli olan ve organik ile düzgün üretildiğinde yüksek kar marjlarıyla satılabilen bir baharat olduğunu keşfettiklerini dile getirdi. Teoride bunun yapılabileceğini görmüş olsalar da bir cesaretle denemek, görmek ve keşfetmek istediklerini anlatan Kabadayı, bu riski alıp adım attıklarını kaydetti. Kabadayı, "Cumhuriyet tarihinde ilk defa Ankara'da en azından Çiftçi Kayıt Sistemi'nde resmi olarak biz başlattık. Bölgemize bu ürünü kazandırmanın gururuyla şu an karşınızdayım" dedi.
Bahçenin bugünkü aşamaya gelmesinde Ziraat Mühendisi Sibel Karataş ile İlçe Tarım Müdürü Mehmet Esmek'in katkılarının büyük olduğunu dile getiren Ercan Kabadayı, süreç boyunca kendisine bilgi ve manevi destek sağlayan ikiliye teşekkür etti.
Üretimin ilk başta bin metrekare civarında bir alanda başladığını, soğanların bir hayli yükselip yavruladığını anlatan Kabadayı, bu sene yaklaşık 6 dönüme çıktıklarını, nasip olursa gelecekte tüm bu toprakları safranla doldurma hedefinde olduklarını söyledi. Dikim sıklığına ve şekline bağlı olmakla birlikte soğanların toplam ağırlığına göre değişen bir tablo oluştuğunu belirten Kabadayı, en optimal koşullarda bir dönüme yaklaşık 300-400 kilo soğan dikilebildiğini, çiçek potansiyeli yüksek soğanlarla yaklaşık yarım kilo ile 1 kilo arasında kuru baharat ağırlığına erişilebildiğini aktardı. Kabadayı, bunun da piyasada 900 bin lira ile 1,5 milyon lira arasında satış gördüğünü, fiyatın her üründe olduğu gibi kalite standardına göre belirlendiğini, ancak her halükarda geleneksel tarım ürünlerine göre çok daha katma değerli ve getirili bir ürün olduğunu ifade etti.
Kabadayı'nın aktardığına göre safran, renklendirici ve aromatik özellikleriyle gıda, boya, kozmetik ve ilaç sanayisi başta olmak üzere birçok alanda kullanılıyor. Ürün besin takviyelerinde ve kanser araştırmalarında da değerlendiriliyor; Kabadayı bu alandaki bilimsel çalışmaların sürdüğünü ifade etti.
Safran sonbaharda çiçek açan bir bitki. Kabadayı'nın anlattığına göre soğanları eylül ortası ile ekim ortası arasında dikiliyor, çiçekler sonbaharda hasat ediliyor. Hasadın ardından soğanlar mayıs-haziran aylarına kadar toprak altında beslenerek bölünüyor. Bitki tohumla değil, soğanlarının çoğalmasıyla üretiliyor.
Safran hasadının nasıl yapıldığına dair bilgi veren Kabadayı, taç yaprakların etrafını ayırdıktan sonra içeride 3 tane sarı, 3 tane kırmızı iplik bulunduğunu söyledi. Sarıların arı poleni olduğunu ve arıcılıkta kullanıldığını, bunun arının besini olduğunu belirten Kabadayı, asıl hasat ettikleri ve en önem verdikleri noktanın kırmızı iplikler olduğunu vurguladı. Kabadayı, "Bu kırmızı iplikler safran baharatı dediğimiz arkadaşlarımız oluyor. Çiçeklerden özenle ayrılıyor. Sonra bu kırmızı iplikleri kurutma işleminden geçiriyoruz ve hava almayacak şekilde raflara kaldırıyoruz" ifadelerine yer verdi.
Türk safranının kalite standardını koruyabilmeleri halinde İran safranından çok daha önde olacağını savunan Kabadayı, organik bir üretimle seri üretim arasındaki lezzet, molekül değeri ve kalitenin her anlamda çok daha iyi olacağını bildiklerini, bu kalite standardını korumanın peşinde olduklarını söyledi. Dünyada İran safranının tanınıyor olabileceğini ve yüzlerce yıldır yapılıyor olabileceğini belirten Kabadayı, kendilerinin bunun çok daha kaliteli versiyonunu yapma hedefinde olduklarını dile getirdi. Kabadayı, "Türk safranının çok iyi yerlerine gideceğini düşünüyorum. Türk safranını kaliteli yaptığımız müddetçe müşterisinin her zaman olacağını düşünüyorum. Sayımızın artması gerekiyor. Bilincimizi arttırmamız gerekiyor. Bilincimizi korumamız gerekiyor. Bunları sağlayabilirsek eğer her şey çok güzel olacak" değerlendirmesinde bulundu.
Kabadayı, 1908 yılında Kastamonu'da 1 ton 600 kilogram safran üretildiğine ilişkin kayıtlara ulaştıklarını bildirdi. Türkiye'deki mevcut üretim ise yaklaşık 150-200 kilogram seviyesinde. Gölbaşı'nda küçük, orta ve büyük ölçekli yaklaşık 44 üretici bulunuyor. Kabadayı, safran üretimini kalitesini koruyarak yaygınlaştırmayı ve geçmişteki üretim seviyelerinin üzerine çıkmayı hedeflediklerini söyledi.
Her işin zorluğu gibi safran hasadının da zorlukları olduğunu vurgulayan Kabadayı, geleneksel zirai üretimlerin genellikle makinayla yapıldığını, safranın ise ülkemizde henüz yol kat etmediği için şu an elle işçilikle üretildiğini belirtti. Elle dikim yapıldığını, sırtlara ekim gerçekleştirdiklerini, çünkü safranın her canlı gibi suyu sevse ve suyla gelişecek olsa da çok suyla muhatap olmak istemediğini, çürüme ihtimali bulunduğunu anlatan Kabadayı, sırtları makinayla yaptıklarını, bunun dışındaki dikim, çiçeklerin hasadı ile safranların ayıklanması ve kurutulmasının tamamen elle yapılan işçilikler olduğunu söyledi. Kabadayı, ortalama bir çiftçiliğin çok daha üzerinde bir zorluğu bulunduğunu, ancak her zorun başka güzellikleri ve faydaları olduğunu, bu yüzden safranın katma değerli ve kıymetli bir baharat olduğunu ifade etti.
Safran yetiştirmeye adım atacaklara tescilli soğan tercih etmeleri çağrısında bulunan Kabadayı, aksi bir yol izlendiğinde hem hukuki sıkıntıların hem de üretim kaybının kapıda olduğu uyarısını yaptı. Tescilsiz soğan kullanımının beraberinde bir dizi risk getirdiğine işaret eden Kabadayı, tescilli soğanlarda çoğalma ve ürün verme özelliklerinin belli olduğunu, üreticinin olası sıkıntılarda başvurabileceği bir muhatap bulabildiğini dile getirdi.
Kabadayı, bir önceki yıla kıyasla 6 kat büyüdüklerine vurgu yaparak "Nasip olursa önümüzdeki sene de bu hedefteyiz. Kümülatif bir şekilde 3 ila 5 sene içerisinde bölgemin, köyümün safranla anılacak hale getirme hedefindeyim" ifadelerini kullandı.
