Birleşmiş Milletler'in nükleer denetim organı Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), İran'dan nükleer tesislerine yeniden denetim izni vermesini istedi. Ajansın üye ülkelere dağıttığı raporda, denetçilerin İran'a erişiminin yeniden sağlanması çağrısı yapıldı ve bunun İran'ın nükleer programını izleme görevinin yerine getirilmesi için zorunlu olduğu belirtildi.
Rapora göre İran, ABD ve İsrail'in Haziran 2025'te ülkenin nükleer tesislerine düzenlediği saldırıların ardından IAEA denetimlerine yalnızca çok sınırlı ölçüde izin veriyor. Tahran, ajansa mevcut güvenlik koşullarında denetimlerin sürdürülmesinin mümkün olmadığını bildirdi.
IAEA, İran'ın nükleer tesisleri ve nükleer maddeleri hakkında bilgi eksikliğinin "bir yayılma endişesi konusu" olduğunu ve bunun "en büyük aciliyetle giderilmesi gerektiğini" kaydetti. Ajans, "İran'daki güvence faaliyetlerini kısa sürede yeniden başlatmaya tamamen hazır" olduğunu vurguladı.
Raporda özellikle İran'ın orta kesimindeki İsfahan yakınlarındaki yer altı uranyum zenginleştirme tesisine ilişkin endişe dile getirildi. Tahran, İsfahan Yakıt Zenginleştirme Tesisi'ni 2025'te ilan etti ancak IAEA'ya tesisi denetleme izni vermedi. Denetçiler tesisin kesin yerini, nükleer madde barındırıp barındırmadığını ve uluslararası izleme kuralları kapsamındaki durumunu hâlâ bilmiyor. Raporda tesiste uranyum zenginleştirme yapıldığı tespit edilmedi.
IAEA Genel Direktörü Rafael Grossi, İran'a denetim ziyaretlerini mümkün kılacak ve rutin izlemeyi yeniden tesis etmeye yardımcı olacak sınırlı teknik önlemleri değerlendirmesi çağrısında bulundu.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bakai, Tahran'da düzenlediği basın toplantısında İran'ın nükleer silahların yayılmasını önlemeyi amaçlayan Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'na bağlı olduğunu söyledi. Ancak Bakai, IAEA ile işbirliğinin sınırlanmasından ABD ve İsrail saldırılarını sorumlu tuttu.
Rapora göre İran, bu ay IAEA'ya ülkedeki denetimlerin yeniden başlatılmasına ilişkin görüşmelerin, "Amerika Birleşik Devletleri Başkanı'nın daha fazla silahlı saldırı eylemi gerçekleştirmeye yönelik ısrarlı, açık ve kamuya açık tehditleri" ortamında sürdürülemeyeceğini bildirdi. İran, sorunun "mevcut durumun kök nedenleri ele alınana ve normal güvence uygulamasının temel koşulları yeniden sağlanana kadar" çözülmeyeceğini belirtti.
IAEA, güvenlik gerekçesiyle denetçilerini geri çekmiş, İran da ardından ajansla işbirliğini askıya alan bir yasa çıkarmıştı. Ajansın denetimleri, nükleer maddenin silah amacıyla başka yöne kaydırılmadığını doğrulamayı amaçlıyor. İsfahan gibi tesislere doğrudan erişim olmadan ajans, bu tesislerde ne yapıldığını bağımsız olarak tespit edemiyor.
Bu gelişme, ABD ile İran arasında nükleer program ve süregelen çatışma konusundaki diplomatik temasların yoğunlaştığı bir dönemde yaşandı. Katar Başbakanı Şeyh Muhammed'in 9 Kasım'da Beyaz Saray'da ABD Başkanı Donald Trump ile İran'ın nükleer programını görüşmesi ve İran'ın Hürmüz Boğazı konusundaki yedi maddelik barış koşulunu yinelemesi, Tahran'ın Batı ile denetim ve müzakere başlıklarında mesafe koruduğunu gösteriyor.
