Doğu Karadeniz’de çay tarımı yaklaşık bir asırdır yapılıyor ve ilk kurulan bahçelerin önemli bir bölümü artık yaşlandı. ÇAYKUR, iklim değişikliğinin etkilerinin daha fazla hissedildiği bu dönemde yaşlı bahçeleri yenilemek için kapsamlı bir dönüşüm başlatıyor. Açıklama, Rize Belediyesi’nin “Sofrada Yaşayan Miras” temasıyla düzenlediği 6. Rize Gastronomi Günleri’nde iklim değişikliğine dikkat çeken etkinlikler sırasında yapıldı.
Her bölgeye özel fidan
Alim’in verdiği bilgiye göre yaşlı çay bahçeleri sökülerek yeniden dikilecek. Yeni bahçelerde kullanılacak fidanlar, her bölgenin iklim ve toprak koşullarına uygun olacak şekilde Atatürk Çay ve Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü’nde yetiştiriliyor. ÇAYKUR, dönüşüm tamamlandığında bahçelerin verimliliğinin artmasını bekliyor.
“Dönüşüm gerçekleştiğinde çay verimi artacaktır.”
Üreticinin gelir kaybı nasıl karşılanacak?
Dönüşümün en kritik ayağı ise üretici. Bir çay bahçesi söküldüğünde, yeni dikilen fidanların hasada gelmesi yıllar alıyor. Bu süre boyunca üretici o alandan gelir elde edemiyor. Alim, üreticilerin topraklarında kalabilmesi için finansmana ihtiyaç duyduğunu vurguladı ve sökülen alandan elde edilemeyen gelirin 2 ila 4 yıl boyunca telafi edilmesi önerisini dile getirdi. Desteğin miktarı ve uygulama takvimi ise henüz açıklanmadı.
Alim, mevcut durumda yeni çay bahçesi kurulmasına ihtiyaç olmadığını da belirtti. ÇAYKUR’un elinde yaklaşık 30 milyar lira değerinde, 100 bin tonluk çay stoku bulunuyor. Türkiye kişi başına çay tüketiminde dünyada ilk sırada yer alırken, yıllık ortalama ihracat geliri 25 milyon dolar civarında seyrediyor.
İklim değişikliğine karşı Rize mandalinası
Gastronomi Günleri’nde gündeme gelen bir diğer proje ise Rize mandalinası oldu. TENMAK ile Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi iş birliğinde, mutasyon ıslahı ve biyoteknoloji yöntemleriyle iklim değişikliğine dayanıklı bir Rize mandalinası geliştirilmesi hedefleniyor. Projede görev alan Prof. Dr. Keziban Yazıcı, ÇAYKUR enstitüsünde 9 mandalina çeşidinden oluşan bir gen havuzu kurulduğunu açıkladı ve Rize mandalinasının iklim değişikliğine dayanıklılık stratejisinde kilit bir rol üstlenebileceğini söyledi.
Rize’nin çay ekonomisi için ne anlama geliyor?
Çay, Rize’de on binlerce ailenin geçim kaynağı. Bu nedenle yaşlı bahçelerin yenilenmesi kısa vadede üretici açısından bir gelir kaybı riski taşırken, uzun vadede verim ve kalite artışı vaat ediyor. Dönüşümün başarısı büyük ölçüde üreticiye sağlanacak desteğin kapsamına bağlı olacak. Destek modeli ve uygulama takvimine ilişkin ayrıntıların önümüzdeki dönemde netleşmesi bekleniyor.
