Diyabetin yaygınlaşmasının sağlık hizmetleri ve ekonomi üzerinde yük oluşturduğunu söyleyen Doç. Dr. Özen, Dünya Diyabet Günü’nün bu halk sağlığı sorununa dikkat çekmek açısından önem taşıdığını ifade etti. Türkiye’de diyabet prevalansının yıllardır Avrupa’nın en üst seviyesinde bulunduğunu belirten Özen, ülkedeki sıklığın Avrupa sıralamasında 1. sırada olduğunu kaydetti.
Hastalığın artık yalnızca ileri yaşlarda görülmediğine dikkat çeken Özen, tip 2 diyabetin daha genç kişilerde de ortaya çıkmaya başladığını söyledi. Obezite sıklığındaki artışın bu tabloyla bağlantılı olduğunu belirten uzman, insülin direnci ve tip 2 diyabetin ergenlik döneminden itibaren, hatta çocukluk çağında bile görülebildiğini aktardı.
Kilo artışıyla birlikte metabolik sendromun bileşenleri arasında yer alan hipertansiyonun da genç yaşlarda görülmeye başladığını ifade eden Özen, bu nedenle sağlıklı beslenme alışkanlıklarının erken yaşlardan itibaren kazanılmasının önemini vurguladı. Sporun da çocukluk çağından başlayarak günlük yaşamın düzenli bir parçası olması gerektiğini söyledi.
Özen, genç yaşta olsa bile fazla kilolu olan, ailesinde diyabet öyküsü bulunan ve diyabetle ilişkili belirtiler taşıyan kişilerin bir sağlık kuruluşuna başvurarak tarama yaptırmasını önerdi. Bu kişilerin yaşlarının genç olmasının kan şekeri yönünden değerlendirme ihtiyacını ortadan kaldırmadığını belirten uzman, belirtilerin ve aile öyküsünün dikkate alınması gerektiğini kaydetti.
Kan şekeri bozukluğunun başlangıçta kolayca fark edilmeyebileceğini anlatan Özen, bu durumu bir buzdağına benzetti. Kan şekeriyle ilgili mekanizmalar bozulmaya başlasa bile kişinin bunu hemen hissetmeyebileceğini, hafif düzeyde bozuk kan şekeriyle uzun süre herhangi bir belirti yaşamadan hayatını sürdürebileceğini söyledi.
Tetkiklerde kan şekeri sınırda çıktığında yaşam tarzı değişikliğinin yeterince önemsenmeden geçilebildiğini ya da kişinin bu sonucu gerektiği gibi anlayamayabildiğini belirten Özen, bu nedenle erken dönemdeki bozuklukların gözden kaçabileceğine dikkat çekti. Kan şekeri değerlerinin sınırda olmasının, kişinin sağlık durumunu takip etme ve yaşam alışkanlıklarını gözden geçirme gereğini ortadan kaldırmadığını ifade etti.
İnsülin direnci çok yüksek düzeye ulaştığında ve vücut bu durumu dengeleyemez hâle geldiğinde diyabet belirtilerinin ortaya çıktığını kaydeden Özen, ancak komplikasyonların belirtilerden önce başlayabildiğini vurguladı. Henüz diyabet belirtilerinin görülmediği prediyabet döneminde bile damarlarla ilgili komplikasyonların gelişebildiğini söyledi.
Bu süreçte gözlerin ve böbreklerin etkilenebileceğini, sinirlerde ise nöropati olarak adlandırılan bozulmaların başlayabileceğini belirten Özen, kan şekeri diyabet düzeyine ulaşmadan önce de bozulabileceğinin ve bu durumun kişiye zarar verebileceğinin bilinmesi gerektiğini dile getirdi. Belirtilerin henüz ortaya çıkmamış olması, kan şekeri bozukluğunun vücutta etkisi olmadığı anlamına gelmiyor.
Kan şekeri belirgin biçimde yükseldiğinde çok su içme, sık idrara çıkma, doymama hissi ve aşırı yeme gibi klasik belirtilerin görülebileceğini söyleyen Özen, bu işaretlerden yalnızca birinin ya da birkaçının aynı anda ortaya çıkabileceğini aktardı. Belirtilerin her kişide aynı biçimde görülmeyebileceğini belirten uzman, bu tür değişikliklerin diyabet açısından şüphe uyandırması gerektiğini ifade etti.
Kan şekeri çok bozulduğunda vücudun katabolik sürece girebildiğini ve bunun tersine kilo kaybına yol açabildiğini kaydeden Özen, halsizliğin de görülebileceğini söyledi. Diyabetin kontrolsüz seyrettiği ve kan şekerinin çok yükseldiği dönemde keton üretimiyle birlikte halsizlik ve yorgunluk yaşanabileceğini belirtti.
Diyabetin komplikasyonlarından nöropatiye bağlı olarak ayaklarda yanma, karıncalanma ve his kayıplarının ortaya çıkabileceğini de aktaran Özen, en sık karşılaşılan belirtilerin çok su içme, sık idrara çıkma ve aşırı iştah artışı olduğunu söyledi. Bu belirtilerden şüphelenen kişilerin bir sağlık kuruluşuna başvurmasının yararlı olacağını vurguladı.
Diyabetin hem Türkiye hem de dünya için ciddi bir problem olduğunu belirten Doç. Dr. Özen, hastalığın önüne geçilmesine katkı sağlamak için yaşam tarzı değişikliklerinin çocukluk çağından itibaren önemsenmesi gerektiğini ifade etti. Beslenme ve spor alışkanlıklarına dikkat edilmesini, kılavuzlarda önerilen aralıklarla ölçüm yaptırılmasını istedi.
Özen, diyabet riskini azaltmaya yönelik yaklaşımın sağlıklı beslenme ve düzenli sporla sınırlı olmadığını; uyku düzeni ile beslenme düzenine de özen gösterilmesi gerektiğini vurguladı. Çocukluk çağından itibaren sürdürülecek bu alışkanlıkların ve önerilen aralıklarla yapılacak ölçümlerin, önemli bir sağlık sorunu hâline gelen diyabetle mücadelede dikkate alınması gerektiğini belirtti.
