Sur’un Diyarbakır’ın kalbi olduğunu belirten Ay, kentin tarihi ve kültürel zenginliğinin korunmasının önemine dikkat çekti. Sur’u kendilerinin inşa etmediğini ancak bu mirası koruma konusunda önemli sorumluluklar üstlendiklerini ifade eden Ay, farklı medeniyetlerin kentte dillerini, kültürlerini ve izlerini bıraktığını kaydetti. Ay, “Biz Sur’a layık mıyız, bunu konuşmamız gerekiyor” dedi.
Sur’un dar sokakları, taş evleri ve özgün mimarisi, Ay’a göre kentte kök salan ortak yaşam kültürünün izlerini taşıyor. Geçmişte Kürtlerin yanı sıra Süryani, Ermeni, Arap ve Türkmen topluluklarının da yaşadığı Sur’da dayanışma ve komünal yaşamın kimliğin temel unsurları arasında bulunduğunu belirten Ay, bu mirasın herhangi bir halkın ya da inancın sahipliğine indirgenemeyeceğini söyledi. Ay, farklılıkların özgürce ve barış içinde bir arada yaşamasını esas alan bir anlayışla korunması gerektiğini ifade etti.
Ay, Sur’un ortak mirasının tek bir halkın veya inancın tekelinde görülemeyeceğini belirterek, geçmişte Kürt, Süryani, Ermeni, Arap ve Türkmen topluluklarının bu kentte birlikte yaşadığını hatırlattı. Bu tarihsel birikimin geleceğe taşınması için farklılıkların özgürce ve barış içinde bir arada bulunabildiği yaşam anlayışının korunması gerektiğini vurguladı.
Sur’un yalnızca turistik bir alan olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Ay, ilçenin dili, kültürü, tarihi ve yaşayan hafızasıyla bir bütün olarak ele alınmasını istedi. Yerel yönetimlerin koruma çalışmalarına öncülük etmesinin önemine değinen Ay, kadın ve gençlik komünlerinin de Sur’un geleceğine yönelik çalışmalara katılması gerektiğini söyledi.
Sur’un Hevsel Bahçeleri’yle birlikte büyük bir doğal ve kültürel zenginlik taşıdığını kaydeden Ay, nüfusun yerinden edilmesinin insanlarla doğa arasındaki ilişkiyi de zayıflattığını dile getirdi. Yeniden inşa çalışmalarında Sur’un tarihi dokusunun ve kültürel kimliğinin korunması gerektiğini vurguladı.
Panelin ilk konuşmasını yapan yazar Veysi Ülgen, Diyarbakır’ın kırmızı ve siyah taşları nedeniyle tarih boyunca “Yanık Şehir” olarak anıldığını belirterek kentin tarihsel ve kültürel derinliğine dikkat çekti. Sur’un göç, zulüm ve baskılara rağmen çok dilli ve çok kültürlü yapısını koruduğunu söyleyen Ülgen, Kürtçenin yasaklandığı dönemlerde bile dilin burada yaşatıldığını ifade etti.
Sur’da 2015 yılında yaşanan çatışmalı dönemin etkilerinin yalnızca binalarla sınırlı kalmadığını söyleyen Ülgen, kültürün, dilin ve toplumsal hafızanın da hedef alındığını kaydetti. Ardından inşa edilen yapıların kentin kültürel kimliğini yansıtmadığını belirten Ülgen, “Bu yanık şehir bizimdir, hepimizindir. Surla ilgili sorumluluğumuzu almamız gerekiyor. Yazdığım bütün yazılar ve şiirler Sur içindir” dedi.
Panel, Ülgen’in Sur üzerine okuduğu şiirin ardından sona erdi.
