Yaş çay destekleme priminin yeniden verilmesini, kilogram başına 5 TL ek ödeme yapılmasını ve ÇAYKUR’un ödeme sisteminin değiştirilmesini isteyen üreticiler, “Çay üreticisinin sabrı tükendi” mesajı verdi. Milletvekillerinden TBMM’de ortak hareket etmeleri istendi.
Doğu Karadeniz’de yüz binlerce ailenin geçim kaynağı olan yaş çay üretiminde yaşanan ekonomik sorunlar, 2027 yılı bütçe görüşmeleri öncesinde yeniden gündeme taşındı. Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi, bölge milletvekillerine gönderdiği açık mektupla çay üreticilerinin artan maliyetler, destekleme primleri, ÇAYKUR’un ödeme takvimi ve yaş çay alım politikalarına ilişkin taleplerini sıraladı.
Fındıklı Çay Üreticileri Meclisi Heyeti tarafından hazırlanan talep dosyaları ve resmî dilekçelerin, siyasi parti ayrımı gözetilmeksizin Rize, Artvin, Trabzon ve Giresun’daki parti ilçe başkanlıklarına teslim edildiği bildirildi.
Üreticiler, dosyaların milletvekillerine, siyasi partilerin il başkanlıklarına, genel merkezlerine ve TBMM grup başkanlıklarına ulaştırılmasını istedi.
Çay Üreticilerinden 2027 Bütçesi Öncesi Milletvekillerine Açık Mektup
Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi, 25 Kasım 2026 tarihinde TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda görüşülmesi beklenen Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2027 yılı bütçesi öncesinde harekete geçti.
Doğu Karadeniz’de çay üretimiyle geçimini sağlayan ailelerin ekonomik sorunlarına dikkat çekilen açık mektupta, üreticilerin siyasi görüşlerinden bağımsız olarak ortak talepler etrafında birleştiği vurgulandı.
Meclis, yaş çay üreticilerinin sorunlarının yalnızca seçim dönemlerinde değil, bütçe hazırlıkları ve tarım politikalarının belirlenmesi sırasında da dikkate alınması gerektiğini belirtti.
Açık mektupta dört temel sorun ve milletvekillerinden beklenen somut adımlar öne çıktı.
Tarım Kanunu’nun 21. Maddesi Uygulansın Çağrısı
Çay üreticilerinin ilk talebi, 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun 21. maddesinde yer alan tarımsal destekleme hükmünün uygulanması oldu.
Kanunda tarımsal destekleme programlarına ayrılacak kaynağın gayrisafi millî hasılanın yüzde 1’inden az olamayacağına ilişkin düzenlemeye dikkat çekildi.
Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi’nin hesaplamasına göre, 2027 yılı için öngörülen 111,2 trilyon TL millî gelir üzerinden tarımsal desteklerin en az 1 trilyon 112 milyar TL olması gerekiyor.
Üreticiler, bütçede doğrudan tarımsal destekler için 235 milyar TL seviyesinde kaynak ayrıldığını savunarak, mevcut ödeneğin yasal düzenlemenin öngördüğü seviyenin altında kaldığını ifade etti.
Açıklamada, tarımsal desteklere ayrılan kaynakların artırılması ve üreticilerin kanundan doğan haklarının korunması talep edildi.
Yaş Çay Üreticilerinden Kilogram Başına 5 TL Destekleme Primi Talebi
Açık mektubun en dikkat çekici başlıklarından biri, geçmiş yıllarda yaş çay üreticilerine ödenen kilogram başına destekleme priminin yeniden uygulanması oldu.
Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi, 2025 ve 2026 yıllarında kaldırıldığını belirttiği yaş çay destekleme priminin 2027 yılı bütçesine de dahil edilmediğini ifade etti.
Dekar başına verilen desteklerin artan üretim maliyetlerini karşılamada yetersiz kaldığını savunan üreticiler, yaş çay için kilogram başına 5 TL destekleme primi verilmesini istedi.
Üreticilerin paylaştığı hesaplamaya göre, toplam 1 milyon 340 bin tonluk yaş çay rekoltesi üzerinden yapılacak 5 TL’lik destekleme ödemesinin bütçeye maliyeti yaklaşık 6,7 milyar TL olacak.
Çay üreticileri, bu desteğin üretim maliyetleri karşısında ekonomik olarak zorlanan ailelere önemli katkı sağlayacağını belirtti.
Çay Üreticileri: “Gerçek Maliyetler Hesaba Katılmıyor”
Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi, yaş çay fiyatı belirlenirken kullanılan maliyet hesaplamalarının üreticilerin gerçek harcamalarını tam olarak yansıtmadığını savundu.
Üreticilere göre, yalnızca gübre ve çay toplama işçiliği üzerinden yapılan hesaplamalar, Doğu Karadeniz’in zorlu arazi koşullarında gerçekleştirilen üretimin maliyetini ortaya koymakta yetersiz kalıyor.
Açık mektupta, yaş çay üretim maliyetlerine dahil edilmesi istenen giderler şöyle sıralandı:
-
Dik ve sarp arazilerde çay bahçesi kurma, yenileme ve bakım masrafları.
-
Üreticilerin kendi imkânlarıyla yaptırdığı tarla ve bahçe yolları.
-
Çay taşımacılığında kullanılan teleferik sistemlerinin kurulum ve bakım giderleri.
-
Köylerde imece usulüyle yapılan çay alım yerlerinin inşaat ve bakım masrafları.
-
Çay taşıma araçlarının yakıt, sigorta, bakım ve amortisman giderleri.
-
Çay toplama makineleri, motorlu tırpanlar ve aile bireylerinin karşılıksız emeği.
Üreticiler, bu giderlerin hesaba katılmaması durumunda açıklanan yaş çay fiyatlarının gerçek üretim maliyetlerini karşılamakta yetersiz kalabileceğini ifade etti.
Rize Pazar’dan Dikkat Çeken Örnek: Çay Alım Yeri İçin 700 Bin TL Harcandı
Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi’nin açık mektubunda, Rize’nin Pazar ilçesine bağlı Subaşı köyünde yaşanan bir durum da örnek gösterildi.
Açıklamaya göre, köydeki üreticiler çay alım yerinin çatısı için kendi imkânlarıyla toplam 700 bin TL harcamak zorunda kaldı.
Üreticiler, çay üretiminin devam edebilmesi için yapılan bu tür ortak altyapı harcamalarının da maliyet hesaplamalarında dikkate alınması gerektiğini savundu.
Özellikle engebeli arazi yapısına sahip Doğu Karadeniz’de üretim ve taşıma maliyetlerinin diğer tarım bölgelerinden farklılık gösterdiğine dikkat çekildi.
ÇAYKUR’un 60 Günlük Ödeme Süresine Tepki: Haftalık Ödeme İstendi
Çay üreticilerinin gündeme getirdiği bir diğer önemli sorun ise ÇAYKUR’un yaş çay ödemelerinin zamanlaması oldu.
Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi, sezon başında kilogram başına net 34,23 TL olarak açıklanan yaş çay fiyatının enflasyon karşısında değer kaybettiğini belirtti.
ÇAYKUR’un ödemeleri yaklaşık 60 günlük vadeyle gerçekleştirdiğini ifade eden üreticiler, bu durumun üretim maliyetlerini karşılamakta zorlanan çiftçiler üzerinde ekonomik baskı oluşturduğunu savundu.
Açık mektupta, ÇAYKUR’un yaş çay bedellerini haftalık olarak ödemesi ve yaş çay alım fiyatlarının aylık enflasyon oranında güncellenmesi talep edildi.
Üreticiler, böyle bir uygulamanın çay tarımının sürdürülebilirliğine katkı sağlayacağını ifade etti.
ÇAYKUR’un Yaş Çay Alım Hedefinin 700 Bin Tona Düşürülmesine Eleştiri
Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi, ÇAYKUR’un yaş çay alım hedeflerine ilişkin de önemli eleştirilerde bulundu.
Açık mektupta, ÇAYKUR’un 2025 yılında 823 bin ton olan yaş çay alım miktarının 2027 yılı hedeflerinde 700 bin tona düşürüldüğü belirtildi.
Üreticiler, kamu kuruluşunun yaş çay alım kapasitesinin azaltılmasının özel sektör karşısındaki pazarlık güçlerini zayıflatabileceğini savundu.
Özellikle kota ve kontenjan uygulamaları nedeniyle yaş çayını özel sektöre satmak zorunda kalan üreticilerin düşük fiyatlarla karşılaşabildiğine dikkat çekildi.
Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi, ÇAYKUR’un alım kapasitesinin korunmasını ve kota uygulamalarının üreticiyi mağdur etmeyecek şekilde düzenlenmesini istedi.
Rize, Artvin, Trabzon ve Giresun Milletvekillerine Üç Somut Çağrı
Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi, bölge milletvekillerinden yalnızca sorunları dinlemelerini değil, TBMM çatısı altında somut girişimlerde bulunmalarını talep etti.
Açık mektupta milletvekillerine üç temel çağrı yapıldı.
1. Bütçe görüşmelerinde çay üreticisinin hakkı savunulsun
Tarım Kanunu’nun 21. maddesinin uygulanması ve kilogram başına yaş çay destekleme priminin yeniden bütçeye alınması için milletvekillerinden önerge vermeleri, söz almaları ve gerekli girişimlerde bulunmaları istendi.
2. TBMM’de ortak basın açıklaması yapılsın
İktidar ve muhalefet ayrımı gözetilmeksizin Rize, Artvin, Trabzon ve Giresun milletvekillerinin bir araya gelerek çay üreticilerinin sorunlarını kamuoyuna duyurmaları talep edildi.
3. Üretici heyeti TBMM komisyonlarıyla görüştürülsün
Çay üreticilerinin temsilcilerinden oluşan bir heyetin TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu ile Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu üyeleriyle doğrudan görüşebilmesi için girişimde bulunulması istendi.
Üretici Merkezli Çay Kanunu Talebi Yeniden Gündemde
Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi, açık mektubunda yalnızca bütçe ve destekleme ödemelerine ilişkin taleplere yer vermedi.
Çay sektörünün uzun vadeli sorunlarının çözülmesi amacıyla üretici merkezli bir Çay Kanunu çıkarılması gerektiği de vurgulandı.
Üreticiler ayrıca banka promosyonu hakkının korunmasını, haftalık ödeme sistemine geçilmesini, yaş çay fiyatlarının enflasyon karşısında güncellenmesini ve gerçek üretim maliyetlerinin hesaplamalara dahil edilmesini istedi.
Bu düzenlemelerin çay üreticilerinin ekonomik koşullarını iyileştirmeye ve sektörün geleceğini güvence altına almaya katkı sağlayacağı savunuldu.
“Sadaka Değil, Alın Terimizin Karşılığını İstiyoruz”
Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi, milletvekillerine gönderdiği açık mektubun sonunda dikkat çeken ifadeler kullandı.
Siyasi parti ayrımlarının bir kenara bırakılması gerektiğini vurgulayan üreticiler, şu açıklamada bulundu:
“Bizler sadaka değil, alın terimizin ve ömrümüzü verdiğimiz yatırımlarımızın yasal karşılığını istiyoruz! Bugün Ankara’da bütçe oylanırken kaldıracağınız her el, söyleyeceğiniz her söz veya büründüğünüz her sessizlik; Karadeniz’in her köyünde, her çay bahçesinde ve her kantar başında üreticinin hafızasına yazılacaktır.”
Açık mektup, “Çay varsa Karadeniz vardır, çay varsa üretici de yaşamalıdır!” mesajıyla sona erdi.
Gözler 25 Kasım’daki 2027 Tarım Bütçesi Görüşmelerinde
Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi’nin açık mektubuyla birlikte gözler, 25 Kasım 2026 tarihinde yapılması beklenen Tarım ve Orman Bakanlığı bütçe görüşmelerine çevrildi.
Rize, Artvin, Trabzon ve Giresun milletvekillerinin çay üreticilerinin taleplerine nasıl yaklaşacağı ve yaş çay destekleme priminin yeniden bütçeye alınması için herhangi bir girişimde bulunulup bulunulmayacağı merak ediliyor.
Doğu Karadenizli çay üreticileri, 2027 bütçesinde tarımsal desteklerin artırılmasını, kilogram başına 5 TL destekleme primi verilmesini ve ÇAYKUR’un alım ile ödeme politikalarının üretici lehine düzenlenmesini bekliyor.
