gündemdeki tartışma:
Son günlerde binlerce muhtarı ilgilendiren muhtarlıkların kapatılması tartışması yeniden alevlendi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Ali Çiçek, bu tartışmanın ekonomik boyutuna dikkat çekerek muhtarlık kurumunun kaldırılmasının bütçeyi rahatlatmayacağını söyledi. Çiçek, muhtarlıkların hâlihazırdaki devlet bütçesine olan yükünün 24 milyar lira civarında olduğunu ve kurumun ortadan kaldırılması halinde bu maliyetin dört-beş katına çıkabileceğini vurguladı.
tarihsel kökeni ve evrimi:
Çiçek, muhtarlık kurumunun yalnızca güncel bir idari yapı olmadığını, aynı zamanda Türk medeniyetinin bir parçası olduğunu hatırlattı. Kurumun köklerinin Emeviler ve Abbasiler dönemine kadar uzandığını, Selçuklular döneminde de benzer mahalli reisliklerin bulunduğunu belirtti. Osmanlı döneminde imamlar ve mahalli reislerin farklı görevler üstlendiğini anlatan Çiçek, 1833 yılında Kastamonu ayanının ölümü sonrası Tanzimat döneminde iki muhtar atanması uygulamasının başladığını söyledi. Bu düzenlemenin, vergi toplama ve güvenlik ihtiyaçlarının karşılanmasında stratejik önem taşıdığını belirtti ve II. Mahmut döneminde uygulamanın ülke geneline yayıldığını aktardı.
Dr. Çiçek, muhtarlığın Cumhuriyet döneminde de sürdüğünü, ancak 1933-1944 arasında muhtarlığın kaldırıldığını, 1944’te yeniden yürürlüğe konduğunu ifade etti. Bu sürecin, belediye ve yerel yönetimlerle ilgili kanunların düzenlenmesiyle muhtarlara duyulan ihtiyacın azalacağı düşüncesinden kaynaklandığını, fakat ilerleyen yıllarda muhtarların mahallede sağlık, sosyal yardım ve güvenlik gibi alanlarda devletin gözü ve kulağı rolünü üstlenmesi nedeniyle yeniden önem kazandığını söyledi.
e-Devlet, demografi ve maliyet analizi:
Teknolojinin ilerlemesi ve e-Devlet hizmetlerinin yaygınlaşması muhtarlığın gerekliliğine dair tartışmaları canlı tutsa da, Çiçek bu argümanın tek başına yeterli olmadığını belirtiyor. Yakın zamanda yapılan araştırmalara göre halkın yaklaşık %76‘sı e-Devlet uygulamalarını kullanabiliyor; ancak 55 yaş ve üzeri kesimde bu oran sadece yaklaşık %30. Çiçek, bu demografik farklılığın muhtarlık kurumunu özellikle yaşlı nüfus açısından hâlâ vazgeçilmez kıldığını söyledi.
Muhtarlığın bütçeye yük getirdiği eleştirilerine de yanıt veren Çiçek, mevcut ödeme düzeyinin asgari ücret seviyesinde olduğunu, ancak kurumun kaldırılması halinde belediyelerin her mahalle için temsilci atamak zorunda kalacağını, bunun da ya daha yüksek ödemeler anlamına geleceğini ya da yeni memur istihdamıyla maliyetin artacağını dile getirdi. Bu senaryoda, bugün 24 milyar lira olarak hesaplanan meblağın 4-5 kat artma riskinin bulunduğunu belirterek, muhtarlığın kaldırılmasının bütçeyi otomatik olarak rahatlatmayacağına dikkat çekti.
Çiçek’in değerlendirmesi, muhtarlık tartışmalarının yalnızca idari ve ideolojik boyutla sınırlı kalmayıp, somut maliyet ve demografik etkiler üzerinden de analiz edilmesi gerektiğini gösteriyor. Kamu yönetimi kararları alınırken hem tarihsel işlevler hem de saha gerçeği göz önünde bulundurulmalı; ekonomik hesabın yalnızca bugünkü rakamlara göre değil, olası yeniden yapılandırma maliyetleriyle birlikte yapılması gerektiği vurgulanıyor.
SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ BÖLÜMÜ DR. ÖĞRETİM ÜYESİ ALİ ÇİÇEK
