Rize ve Artvin başta olmak üzere Doğu Karadeniz’in sahil ilçelerinde yüzyıllardır sürdürülen atmacacılık, yargı kararıyla yeni bir dönemin eşiğine geldi. Doğa Derneği’nin açtığı dava sonucunda Danıştay, atmaca yakalamada yem olarak kullanılan ve yörede “ğaço” ya da “ciciyen” adıyla bilinen kızıl sırtlı örümcek kuşunun yakalanmasına ve bu amaçla kullanılmasına yasak getirdi.
Kararın ardından bölgedeki atmacacılar tepkilerini dile getirirken, her yıl coşkuyla düzenlenen geleneksel Atmaca Festivali’nin bu yıl yapılmayacağı açıklandı.
Ğaço nedir, atmacacılıkta neden kullanılıyor?
Kızıl sırtlı örümcek kuşu, atmacacılık geleneğinde “mühre” ya da “çığırtkan” olarak adlandırılan bir rol üstleniyor. Sonbaharda göç yolu üzerindeki Doğu Karadeniz sırtlarına kurulan ağların yanına bağlanan ğaço, göç eden atmacaların dikkatini çekerek ağa yaklaşmasını sağlıyor. Yakalanan atmacalar avcıları tarafından eğitilerek bıldırcın avında kullanılıyor. Bu yöntem, bölgede nesillerdir değişmeden süren bir kültürel pratik olarak biliniyor.
Danıştay kararıyla birlikte bu yöntemin temel unsuru olan ğaçonun doğadan alınması ve kullanılması artık yasak kapsamına girdi. Bu durum, geleneksel yöntemle atmaca yakalamanın geleceğini de belirsiz hâle getirdi.
Atmacacılar Federasyonu: “Gelsinler, görsünler”
Karara en sert tepki Atmacacılar Federasyonu Başkanı Yahya Terzi’den geldi. Terzi, yöre insanıyla kuşlar arasındaki bağın yanlış anlaşıldığını savunarak, kuşlara kötü muamele edildiği yönündeki iddiaları reddetti. Atmacacıların kuşlara evlatları gibi baktığını vurgulayan Terzi, davayı açan Doğa Derneği üyelerini, veganları ve hayvanseverleri Rize’nin Pazar ilçesine gelerek bu kültürü yerinde görmeye davet etti.
“Veganlardan ricam, gelin görün bizim nasıl bir hayvansever olduğumuzu.”
Terzi, dava sürecinde karşı tarafın konuya daha fazla eğildiğini, atmacacıların ise yeterince ilgilenemediğini kabul ederek, bir sonraki adımda atmacanın kendisinin de şikâyet konusu yapılabileceği endişesini paylaştı. Federasyon başkanı, karar sonrası her yıl geleneksel olarak düzenledikleri festivali iptal ettiklerini de duyurdu.
Gelenek ile doğa koruma arasında yeni tartışma
Karar, Türkiye’de sıkça gündeme gelen geleneksel av kültürü ile yaban hayatının korunması arasındaki dengeyi yeniden tartışmaya açtı. Atmacacılar kararın yüzyıllık bir kültürel mirası yok etme riski taşıdığını savunurken, dava sürecini başlatan doğa koruma tarafı yabani kuşların doğadan yakalanmasının önüne geçilmesi gerektiği görüşünde.
Rize’de özellikle Pazar, Ardeşen ve Fındıklı gibi sahil ilçelerinde sonbahar aylarında yoğunlaşan atmacacılık sezonu, bu yıl yasak gölgesinde geçecek. Atmacacıların karara karşı yeni bir hukuki yol arayıp aramayacağı ise merak konusu.
