Rize, zengin iç su kaynakları, elverişli kıyı yapısı ve yüksek su kalitesiyle Türkiye su ürünleri sektörünün en önemli üretim merkezlerinden biri hâline geldi. Son yıllarda somon ihracatında yakalanan başarı, Rizeli yatırımcıların üretim gücüyle birleşerek kent için bölgesel bir ekonomik başarı hikâyesine dönüştü.
Norveç somonundan daha değerli
Türk somonu, son sekiz yılda üretim ve ihracatta hızlı bir yükseliş yakaladı. Aslında gökkuşağı alabalığı türünden olan ve yaklaşık 20 aylık bir üretim sürecinin ardından sofralara ulaşan ürün, 2025 yılında yaklaşık 520 milyon dolarlık ihracat geliriyle su ürünleri sektörünün en parlak kalemi oldu. 2026’nın ilk çeyreğinde de 91 milyon doları aşan gelir elde edildi.
Rusya, Japonya, Vietnam, Kanada ve Avrupa ülkelerinde yoğun talep gören Türk somonunun asıl farkı ise fiyatında ortaya çıkıyor. Sektör temsilcilerine göre ürün, omega-3 ve omega-6 yağ asitleri ile yağ oranı açısından Norveç somonuna kıyasla daha değerli bulunuyor. Bu kalite algısı sayesinde Türk somonu, Avrupa raflarında Norveç somonundan yaklaşık yüzde 15 ila 20 daha yüksek fiyatla alıcı buluyor.
İyidere Lojistik Limanı: İhracatın yeni kapısı
Rize’nin somon ihracatındaki yükselişini taşıyacak en önemli altyapı yatırımı İyidere Lojistik Limanı. Projede yüzde 82 fiziki gerçekleşme seviyesine ulaşıldığı açıklandı. 2 bin 950 metre uzunluğundaki ana mendireğiyle Karadeniz’in en büyük limanları arasına girecek tesisin, dökme yük ve Ro-Ro taşımacılığı dâhil yılda toplam 13 milyon ton kapasiteye ulaşması hedefleniyor. Limanın devreye girmesiyle Rize’den doğrudan ihracat imkânlarının önemli ölçüde genişlemesi bekleniyor.
Uzun yaşamın şehri
Somon, Rize’nin yalnızca ihracat değil, gastronomi kimliğinin de bir parçası hâline geliyor. TÜİK verilerine göre doğuşta beklenen yaşam süresinin en yüksek olduğu iller arasında Rize, Ordu, Giresun ve Trabzon ile birlikte istikrarlı biçimde üst sıralarda yer alıyor. Kent, karalahana gibi geleneksel besinlerle omega açısından zengin somonu bir araya getiren mutfağıyla kendisini “longevity” yani uzun yaşam ve sağlıklı gastronomi merkezi olarak konumlandırmayı hedefliyor.
Kısa süre önce tamamlanan 6. Rize Gastronomi Günleri kapsamında somon üretim tesislerinde düzenlenen etkinlikte basın mensupları ve gastronomi profesyonelleri üretim süreçlerini yerinde inceledi. Rize Belediye Başkanı Rahmi Metin, somonun kent için taşıdığı anlamı şöyle özetledi:
“Bizim için somon sadece bir ihraç ürünü değil.”
Metin, Gastronomi Günleri kapsamında 12 ilçeye ait 100’den fazla yemeğin şeflerle birlikte hazırlanıp reçetelendirildiğini ve kitaplaştırıldığını da açıkladı. Belediyenin önümüzdeki dönemde bir longevity merkezi, sağlıklı mutfak atölyeleri ve gastronomi rotaları oluşturmayı planladığı belirtildi.
