Uluslararası Frankofoni Örgütü (OIF), Ruanda ile Demokratik Kongo Cumhuriyeti arasındaki genel sekreterlik anlaşmazlığının gölgesinde Kamboçya'nın başkenti Phnom Penh'te toplandı. Üç gün sürecek zirve pazartesi sona erecek. Fransızcanın konuşulduğu ya da yaygın kullanıldığı 90 devlet ve hükümeti bir araya getiren örgütün 53 tam, 5 ortak ve 32 gözlemci üyesi bulunuyor.
Zirvede yarın örgütün dört yıllık görev süresi için yeni genel sekreter seçilecek. 2018'den bu yana OIF'i yöneten Ruandalı Louise Mushikiwabo üçüncü dönemini istiyor. Ruanda'yı ülkenin doğusundaki M23 silahlı grubunu desteklemekle suçlayan Demokratik Kongo Cumhuriyeti ise Mushikiwabo'nun yeniden seçilmesi halinde örgütten ayrılma tehdidinde bulunuyor. Kongo, ABD ve BM uzmanları Ruanda'nın, maden zengini bölgedeki yaklaşık 100 silahlı gruptan biri olan M23'ü desteklediğini belirtiyor; Ruanda bu suçlamayı reddediyor.
Demokratik Kongo Cumhuriyeti cumartesi günü kendi adayı, bağımsızlık önderi Patrice Lumumba'nın kızı Juliana Lumumba'yı geri çekerek "birleştirici bir adaylık etrafında uzlaşma" sağlamak amacıyla Romanya'nın eski Başbakanı Dacian Ciolos'u destekleyeceğini açıkladı. Ruanda Dışişleri Bakanı Olivier Nduhungirehe, Mushikiwabo'nun yarışta kalacağını söyledi. AFP'nin haberine göre Moritanya'nın eski bakanı Coumba Ba da adaylar arasında.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 2024'teki son zirveye başkanlık etmişti ve görevi Kamboçya'ya devredecek. Macron cumartesi günü ülkeye vararak Başbakan Hun Manet ile görüştü. Zirveye Kanada Başbakanı Mark Carney, Vietnam Devlet Başkanı To Lam, Ruanda Devlet Başkanı Paul Kagame ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti Devlet Başkanı Felix Tshisekedi'nin de aralarında bulunduğu yaklaşık 20 liderin katılması bekleniyor. Macron'un ofisi, üyelerin çoğunun uzlaşma gereğinde anlaştığını ve Macron'un bunu Afrikalı mevkidaşlarıyla ele alacağını duyurdu. Örgütün 2026 bütçesi 71,7 milyon avro (79 milyon dolar) ve en büyük katkıyı Fransa yapıyor. AFP'ye göre Ruanda, Macron'un Kagame'den adayını çekmesini istediğini, Kigali'nin bunu reddettiğini bildirdi.
Nüfusu 110 milyonu aşan ve Fransa'dan yaklaşık 40 milyon fazla olan Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Fransızcanın resmî dil olduğu en kalabalık ülke. Ülkenin örgütten ayrılması, askerî darbeler nedeniyle askıya alınmalarının ardından Mart 2025'te ayrılma kararı açıklayan Mali, Nijer ve Burkina Faso'nun kaybının ardından örgüt için ağır bir darbe olacak.
Zirvenin sloganı "Ortak Refah ve Kalıcı İstikrar için Barışa Yeniden Yatırım". Hak savunucuları zirveyi, fiilen tek partili bir devlet olan Kamboçya'ya insan hakları konusunda baskı yapmak için fırsat olarak görüyor. BM Özel Raportörü Tom Andrews, delegenin tutuklu aktivistlerin serbest bırakılması için çağrı yapmasını istedi. Andrews, "Kimse insan haklarını savunduğu, kamuoyunu ilgilendiren konularda haber yaptığı ya da eleştirel görüş dile getirdiği için tutuklanmamalı" dedi. Macron, Fransa'da geniş çaplı protestolar sürerken ülkeye geldi ve pazartesi Angkor Dünya Mirası Alanı'nı ziyaret ettikten sonra Malezya'ya gidecek.
