Adem Kuyumcu - Erişilebilirlik Uzmanı, bakanlıklar ve denetim kurumları tarafından uygulanan erişilebilirlik ceza uygulamalarının seviyesinin artırıldığına dikkat çekiyor. Ülkemizde, erişilebilirlik uygulamaları giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Özellikle, bu konunun uzmanı olmayan kişiler tarafından sunulan yanlış danışmanlıklar, kurumlar için ciddi idari yaptırımlar ve kayıplar anlamına gelmektedir.
Erişilebilirliğin Gerçek Anlamı
Toplumda erişilebilirlik genellikle "sosyal sorumluluk", "iyilik hareketi" ya da "lütuf" gibi kavramlarla birleşerek algılanıyor. Ancak bu algı, erişilebilirliğin gerçek doğasını yansıtmaktan uzaktır. Erişilebilirlik, hata payı kabul etmeyen, multidisipliner bir teknik bilim dalıdır. İyi niyetle bile olsa, bilgi eksikliğiyle gerçekleştirilen standart dışı uygulamalar, kurumları çok ağır idari cezalarla karşı karşıya bırakmakta ve bu durum ciddi maddi kayıplara yol açmaktadır. Doğru ve yeterli bilgiye sahip olmadan yapılan her uygulama, kamuoyunda itibar kaybına ve büyük bütçe kayıplarına sebep olabiliyor. Erişilebilirlik sadece bir tercih değil, hukuki bir zorunluluk olarak karşımıza çıkıyor.
Yasal Düzenlemeler ve Cezai Yaptırımlar
Günümüzde, denetim süreçleri hızla sıklık kazanmaktadır. Cumhurbaşkanlığı genelgeleri ve Aile ve Sosyal Hizmetler, Ulaştırma ve Şehircilik ile Teknoloji bakanlıklarının mevzuatları çerçevesinde sahada yapılan denetimler artık en üst seviyelere ulaşmıştır. Kurumlar için bu süreçte, iki önemli risk faktörü ön plana çıkmaktadır. İlk olarak, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK) ile Kamu Denetçiliği Kurumu’na (KDK) yönlendirilen şikayetler, standartlara uygun olmayan uygulamalardan dolayı idari para cezalarına neden olmaktadır. İkinci olarak, standart dışı üretim süreçleri denetmenler tarafından doğrudan reddedilmekte, bu durum da yenileme ve yeniden inşa süreçlerine yol açarak milli servetin israfına neden olmaktadır.
Mühendislik Gereklilikleri ve Temel Branşlar
Erişilebilirlik konusunun yalnızca kaldırım ve rampalardan ibaret olmadığını vurgulamak gerekiyor. Kişisel deneyimlerin yanı sıra mühendislik hesapları da sürecin ayrılmaz bir parçasıdır. Örneğin, bir rampadaki eğim hatası bile hayati tehditler oluşturabilir. Bu nedenle erişilebilirlik süreçlerinin 4 ana alan üzerinden titizlikle yürütülmesi gerekmektedir. İlk olarak, kamu binaları, konutlar ve çeşitli tesislerin erişilebilirliği ele alınmalıdır. İkinci olarak, açık alanlar, parklar, yaya yolları gibi unsurların düzenlenmesi gereklidir. Üçüncü olarak, toplu ulaşım sistemlerinin her birey için kesintisiz bir şekilde entegre edilmesi önem taşımaktadır. Son olarak, bilgi ve iletişim teknolojileri alanında standartlara uygun web siteleri ve uygulamaların geliştirilmesi hayati öneme sahiptir.
Liyakat ve Çözüm Önerileri
Erişilebilirlik sürecinin etkili bir şekilde işlemesi için belirli kriterlerin mutlaka sağlanması gerekmektedir. Öncelikle, erişilebilirlikle ilgili teknik raporların hazırlanmasında görev alacak kişilerin mimarlık, inşaat mühendisliği veya şehir planlama alanında lisans sahibi olmaları ve ayrıca Erişebilirlik yüksek lisans programını tamamlamış olmaları şartı aranmalıdır. Alternatif olarak, üniversitelerde verilen teorik ve pratik eğitim sonrası "Erişilebilirlik Uzmanı Sertifikası" edinmiş kişiler de bu alanda görev alabilir. Ayrıca, kamu ve özel sektördeki ihale şartnamelerine, Erişilebilirlik Uzmanı sertifikasına sahip personel bulundurma zorunluluğunu eklemek, önemli bir adım olacaktır. Bunun yanı sıra, Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Firmalarının kurulması ya da mevcut yapı denetim firmalarında uzman personel istihdam edilmesi de sürecin güvenilirliğini artıracaktır.
