Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) ile Çin arasında tartışmalı Güney Çin Denizi'nde gerilimi yönetmeyi ve çatışmayı önlemeyi amaçlayan davranış kuralları anlaşmasının, birliğin Manila'daki yıllık liderler zirvesinde tamamlanması beklenmiyor. Analistler ve yetkililer, 20 yılı aşkın süredir süren müzakerelerde bu hafta bir sonuca varılmasının güç olduğu görüşünde.
Filipin Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı Maria Theresa Lazaro, yaptığı açıklamada, "Bu noktada belgenin kendisinin yüzde 80'inin tamamlandığını söylemek istiyorum" dedi. Lazaro, üzerinde çalışılması gereken bazı "önemli" maddeler bulunduğunu belirtti. Bakan daha önce, coğrafi kapsamın tartışmalı konulardan biri olduğunu söylemişti. Pekin, 2016'daki uluslararası kararın bu iddiayı geçersiz kılmasına rağmen Güney Çin Denizi'nin neredeyse tamamı üzerinde yargı yetkisi olduğunu savunuyor. Filipinler, Vietnam, Malezya, Brunei ve Endonezya'nın da bölgede birbiriyle örtüşen toprak talepleri var.
Filipin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Dominic Xavier Imperial, ülkesinin anlaşmanın bölge dışı ülkelerin haklarına saygı göstermesini istediğini söyledi. Dünyanın ticari gemilerinin yarısı Güney Çin Denizi'nden geçiyor.
Filipinler Üniversitesi'nden siyaset bilimci Aries Arugay, Manila'nın zor bir konumda olduğunu değerlendirdi: "İyi bir belge çıkarırsanız sizi zorbalıkla ya da kendi çıkarını gözetmekle suçlarlar. Kötü bir belge olursa Marcos Jr. yönetimi zayıf bir hükümet olarak görülür."
Çin, Filipinler ile düzenli olarak seyrüsefer serbestisi operasyonları yürüten ABD ve müttefiklerini müdahale etmekle suçluyor. Manila ile Pekin arasındaki gerilim, Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr'un 2022'de göreve gelmesinden bu yana arttı. Çin Sahil Güvenlik birimi, Filipin gemilerine defalarca tazyikli su sıktı; denizde yaşanan çatışmalarda çarpışmalar meydana geldi ve bir olayda bir Filipinli asker parmağını kaybetti.
Son haftalarda iki ülke karşılıklı suçlamalara girişti. Eylül ayında Filipin Savunma Bakanı Gilberto Teodoro'nun, 2016 tarihli Güney Çin Denizi kararını reddeden ve Pekin'in Seul'deki askeri ataşesinden geldiği bildirilen el yazısı nota verdiği yanıt sosyal medyada geniş yankı buldu. Teodoro, "Belki de Çin'in yapması gereken şey temel nezaket ve düzgün davranıştır" dedi. Çin'in Manila Büyükelçisi Jing Quan ise bir ay sonra gazetecilere, Çin güç kullanmak istese "kolayca kazanabileceğini", ancak güç kullanmayı seçmeyeceğini söyledi. Marcos, bu sözlerin "bir tehdit gibi göründüğünü" belirtti.
Diplomatik girişim sonuç verdi: Çin Başbakanı Li Qiang, Manila'daki ASEAN Liderler Zirvesi'ne katılıyor. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, mevkidaşı Lazaro ile telefon görüşmesinde Filipinler'i ilgili kişiler üzerindeki denetimi artırmaya ve Çin politikasında "akılcı ve birleşik bir ses" çıkarmaya çağırdı. Lazaro görüşmeyi "açık ve yapıcı" olarak nitelendirdi.
Filipinler Çin Araştırmaları Derneği'nin eski başkanı Lucio Pitlo, ticaret korumacılığı ve tedarik zincirlerindeki aksamalar nedeniyle ekonomik konuların zirvenin gündeminde öne çıkacağını belirterek, davranış kuralları anlaşmasını tamamlamanın "çok zor bir iş" olacağını söyledi.
