James Webb Uzay Teleskobu, Dünya'dan 64 ışık yılı uzaklıktaki Beta Pictoris sistemini inceleyerek gezegen oluşumuna dair önemli bir ipucu yakaladı. Araştırmacılar, sistemdeki su buzunun büyük bölümünün yıldızlararası ortamda, gezegenler henüz şekillenmeden çok önce oluştuğu sonucuna vardı. Bu, gezegen sistemlerinin yapı taşlarının sanılandan daha eski olabileceği anlamına geliyor.
Buzun yapısı da bu tabloyu destekliyor. Su ılıman sıcaklıklarda donduğunda molekülleri düzenli bir kristal kafes oluşturuyor ve kristal buz, tayfta 3 mikrometrenin hemen üzerinde keskin bir tepe üretiyor. Beta Pictoris'te bu tepe görülmedi. Buz neredeyse tamamen amorf, yani moleküllerin rastgele yerleştiği camsı bir katı halinde. Ekip, sistemdeki su buzunun yüzde 7'den azının kristal olduğunu tahmin ediyor.
Modeller, gezegen kalıntısı disklerindeki buzun büyük ölçüde kristal olması gerektiğini öngörüyordu. Amorf buzun bu halini koruması için yaklaşık 100 Kelvin, yani eksi 173 derecenin altında kalması gerekiyor. Aksi halde yüksek enerjili morötesi ışık, kozmik ışınlar ya da yıldızdan gelen parçacıklar kristal yapıyı sürekli bozuyor. Araştırmacılar, buzun bu nedenle yıldızlararası ortamda oluştuğu sonucuna vardı.
Geriye buz taneciklerinin disk boyunca nasıl bu kadar eşit dağıldığı sorusu kalıyor. Ekibe göre bunun için gezegenimsiler arasında sık çarpışmalar gerekiyor. Her çarpışma, çarpışan cisimlerin derinlerinde korunmuş buzu da açığa çıkararak yıldız ışığının yok ettiği buzu yeniliyor. Daha önceki kızılötesi görüntüler, diskin güneybatı kolunda, yıldızdan yaklaşık yarı yola kadar uzaklıkta şiddetli bir çarpışmanın kalıntısı olduğu düşünülen kavisli ve asimetrik bir toz izi ortaya koymuştu.
Ekip, diskin karbon monoksit gazının da çarpışan buzlu cisimlerden geldiğini destekliyor ve morötesi ışığa sürekli maruz kalan bir ortamda buzun nasıl ayakta kalabildiğine açıklama getiriyor. Ancak kristal buzun tam miktarını belirlemek ya da karışımda saklanan başka molekülleri dışlamak mümkün olmadı.
Yine de 64 ışık yılı uzaklıktaki genç bir gezegen sisteminin bizimkiyle büyük ölçüde aynı buzlu malzemelerle yola çıkmış olması, ilkel yıldızlararası buzun gezegen sistemlerinde yaygın bir bileşen olabileceğini gösteriyor. Bu da su bakımından zengin, yaşanabilir olma potansiyeli taşıyan dünyaların hammaddesinin de yaygın olabileceği anlamına geliyor. Çalışma Science dergisinde yayımlandı.
