Değişen tarımsal üretim şartları ve geleneksel yöntemlerin giderek daha az uygulanması, zeytin kültürünün sürdürülebilirliğini tehdit ediyor. Duran, zeytinin Anadolu'da binlerce yıldır toplumsal yaşamın ve üretim kültürünün önemli bir parçası olduğunu belirterek özellikle Ege, Akdeniz ve Marmara bölgelerinde zeytin etrafında şekillenen geleneklerin günümüze kadar ulaştığını ifade etti. Bu geleneklerin, yalnızca bir üretim faaliyeti olmanın ötesinde, bölge halkının yaşam biçimini ve kültürel kimliğini de yansıttığını dile getirdi.
Zeytin yetiştiriciliğinin yalnızca tarımsal bir faaliyet ya da ekonomik üretim alanı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayan Duran, zeytin ağacının bakımından budanmasına, hasat zamanının belirlenmesinden ürünün işlenmesine kadar uzanan sürecin kuşaklar boyunca aktarılan önemli bir bilgi birikimini barındırdığını dile getirdi. Duran, aileleri, üreticileri ve yerel toplulukları bir araya getiren bu geleneklerin Anadolu'nun toplumsal dayanışma kültürünün de önemli bir parçasını oluşturduğunu söyledi. Bu sürecin, üreticiler arasında ortak emeği ve iş birliğini güçlendirdiğini, yerel toplulukların bir arada yaşama kültürünü beslediğini aktardı.
Türkiye'de zeytin hasadının bölgelere göre farklı geleneksel uygulamalarla gerçekleştirildiğini anlatan Duran, elle toplama, sırık ve örtü kullanımı gibi yöntemlerin geçmişten bugüne taşınan üretim kültürünün örnekleri olduğunu belirtti. Hasat dönemlerinin yalnızca ürün toplama sürecinden ibaret olmadığını vurgulayan Duran, "Geleneksel zeytin hasadı, ailelerin ve köy halkının bir araya geldiği, ortak emeğin ve dayanışmanın ön plana çıktığı bir süreçtir" dedi. Zeytinin ne zaman toplanacağı, ağacın nasıl budanacağı ve ürünün hangi yöntemlerle işleneceği gibi bilgilerin çoğunlukla deneyim yoluyla öğrenildiğini aktaran Duran, kırsal nüfusun azalması, üretim şartlarının değişmesi ve genç kuşakların bu uygulamalardan uzaklaşmasının geleneksel bilgilerin zamanla unutulması riskini artırdığını ifade etti. Bu bilgilerin yazılı kaynaklardan çok, ustadan çırağa aktarılan bir deneyim birikimi olduğunu, dolayısıyla kaybolma tehlikesinin daha da büyük olduğunu söyledi.
Zeytinyağı üretiminde kullanılan geleneksel yöntemlerin de korunması gerektiğine dikkat çeken Gülsün Duran, taş değirmenlerde zeytinlerin ezilmesi, zeytin hamurunun hazırlanması, presleme ve yağın ayrıştırılması gibi uygulamaların geçmişin üretim bilgisini günümüze taşıdığını söyledi. Duran, geleneksel zeytinyağı üretiminin yalnızca zeytinden yağ elde edilmesi anlamına gelmediğini, bu sürecin ustalık, deneyim ve yöresel bilgi gerektiren çok yönlü bir kültürel birikimi temsil ettiğini belirtti. Günümüzde modern üretim teknolojilerinin yaygın biçimde kullanıldığını kaydeden Duran, geleneksel taş baskı yöntemleri ve yörelere özgü işleme tekniklerinin unutulmaması gerektiğini, çünkü bu yöntemlerin Anadolu'nun gastronomi tarihinin ve yerel üretim kimliğinin önemli bir bölümünü oluşturduğunu dile getirdi. Bu tekniklerin, yöresel lezzetlerin ve üretim kimliğinin ayrılmaz bir parçası olduğunu vurguladı.
Zeytin kültürünün gelecek kuşaklara aktarılabilmesi için geleneksel üretim yöntemlerinin belgelenmesi gerektiğini belirten Duran, bu alanda üreticilerin, yerel yönetimlerin, üniversitelerin ve ilgili kurumların iş birliğinin önem taşıdığını söyledi. Özellikle geleneksel yöntemleri bilen üreticilerin ve ustaların deneyimlerinin kayıt altına alınması gerektiğini vurgulayan Duran, "Zeytin yetiştiriciliğinde kullanılan geleneksel bilgiler, bu kültürü yaşatan insanların hafızasında bulunuyor" dedi. Bu bilgilerin belgelenmemesi ve genç kuşaklara aktarılmaması durumunda önemli bir kültürel birikimi kaybetme riskiyle karşı karşıya kalınabileceğini ifade eden Duran, geleneksel hasat uygulamalarının tanıtılmasının, yerel üretim yöntemlerinin kayıt altına alınmasının ve gençlerin bu süreçlere katılımının sağlanmasının kültürel mirasın korunması açısından büyük önem taşıdığını söyledi. Bu çalışmaların, kültürel mirasın yalnızca korunmasını değil, aynı zamanda yaşatılmasını da sağlayacağını belirtti.
Gülsün Duran, zeytin kültürünün korunmasının sadece tarımsal üretimin sürmesi anlamına gelmediğini dile getirdi. Duran'a göre geleneksel bilgiler, toplumsal değerler ve yerel yaşam biçimleri de geleceğe aktarılmalı. Zeytinin Anadolu'da binlerce yıldır yaşamın, emeğin, bereketin ve dayanışmanın simgelerinden biri olduğunu ifade eden Duran, sözlerini "Zeytin ağacını korumak, Anadolu’nun kültürel hafızasını korumaktır" diyerek tamamladı. Duran, bu mirasın kaybolmadan yaşatılması için geleneksel bilgi ve uygulamaların korunmasına yönelik çalışmaların güçlendirilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.
Biruni Üniversitesi son dönemde kültürel miras ve teknoloji alanında başka adımlar da atmıştı. Ekim 2026'da üniversite çatısı altında faaliyete geçecek Sağlık Eğitiminde Yapay Zekâ Destekli İleri Simülasyon Teknolojileri UNESCO Kürsüsü, UNESCO'nun Paris'teki genel merkezi tarafından resmen kabul edilmişti. Türkiye'de sağlık ve yapay zekâ alanlarını bir arada ele alan ilk UNESCO Kürsüsü olan bu yapı, uluslararası bilimsel iş birliklerinin güçlenmesini ve sağlık eğitiminde ileri teknolojilerin yaygınlaşmasını amaçlıyor.
