Diyabet, vücudun yeterli insülin üretememesi ya da ürettiği insülini etkili biçimde kullanamaması sonucunda kan şekerinin yükselmesiyle ortaya çıkan kronik bir hastalık olarak tanımlanıyor. Hastalığın Tip 1 ve Tip 2 olmak üzere farklı biçimleri bulunuyor. Tip 1 diyabette vücut çok az insülin üretiyor veya hiç üretemiyor. Tip 2 diyabette ise vücut insülini etkili kullanamıyor; zaman içinde insülin üretimi de yetersiz kalabiliyor.
Prof. Dr. Türkan Mete, diyabetin fark edilmesini sağlayabilecek belirtiler arasında normalden fazla susama, sık idrara çıkma, halsizlik, bulanık görme ve istemsiz kilo kaybının bulunduğunu söyledi. Bu şikâyetleri yaşayan kişilerin hekim değerlendirmesini ertelememesi gerektiğini vurgulayan Mete, belirtilerin her zaman erken dönemde belirgin olmayabileceğine dikkat çekti.
Özellikle Tip 2 diyabette belirtiler yavaş gelişebiliyor. Bu nedenle bazı kişiler kan şekerinin yüksek olduğunu ancak kan testi yaptırdıktan sonra öğrenebiliyor. Şikâyetlerin yavaş ilerlemesi, hastalığın fark edilmesini geciktirebildiği için belirtileri bulunan kişilerin hekime başvurması önem taşıyor.
Tip 2 diyabet gelişiminde genetik yatkınlık ve yaşam alışkanlıkları etkili olabiliyor. Ailede Tip 2 diyabet öyküsü bulunması, fazla kilo, fiziksel hareketsizlik ve daha önce gebelik diyabeti geçirilmiş olması hastalık riskini artırabilen etkenler arasında yer alıyor. Mete, bu faktörlerden herhangi birine sahip kişilerin şikâyeti olmasa bile tarama ihtiyacını hekimleriyle değerlendirmesinin önemli olduğunu ifade etti.
Diyabet tanısında açlık kan şekeri ve HbA1c testlerinden yararlanılıyor. Gerekli durumlarda şeker yükleme testi olarak bilinen oral glukoz tolerans testi de uygulanabiliyor. Hangi testin yapılacağı, kişinin belirtileri ve sağlık durumu dikkate alınarak belirleniyor. Sonuçların doğrulanması amacıyla testin tekrarlanıp tekrarlanmayacağına da yine bu değerlendirmeye göre karar veriliyor.
HbA1c testi, yaklaşık son iki ila üç aylık ortalama kan şekeri düzeyi hakkında bilgi sağlıyor. Bu testin yanı sıra kullanılacak diğer yöntemlerin seçimi de kişinin durumuna göre yapılıyor. Böylece tanı sürecinde hem uygun testin belirlenmesi hem de sonucun doğrulanması için izlenecek yol hekim tarafından değerlendiriliyor.
Kan şekerinin uzun süre yüksek seyretmesi vücudun farklı organ ve sistemlerini etkileyebiliyor. Kontrol altında tutulmayan diyabet gözleri, böbrekleri, sinirleri ve kalp-damar sistemini etkileyebiliyor. Bu nedenle hastalığın tanınması ve kan şekeri yüksekliğinin değerlendirilmesi, takip sürecinin planlanması açısından önem taşıyor.
Prof. Dr. Mete, erken tanı sayesinde tedavi ve takip planının zamanında oluşturulabileceğini belirtti. Diyabet tanısı alan kişilerin düzenli hekim kontrolünü ve kan şekeri takibini ihmal etmemesi gerektiğini vurgulayan Mete, hastalığın kontrolünün sürdürülmesinde bu takiplerin önemine işaret etti.
