Kararın arka planında, polis sorumluluk bölgesinde yapılan bir uygulama yer alıyor. Uygulamada 2 kişi 'uyuşturucu madde ticareti yapmak' iddiasıyla gözaltına alındı. Tutuklanan şüpheli hakkında Ağır Ceza Mahkemesi'nde dava açıldı ve mahkeme sanıkların mahkumiyetine hükmetti.
Sanık avukatlarının temyiz müracaatını değerlendiren Yargıtay 10. Ceza Dairesi, kolluk kuvveti tarafından yapılan önleme aramasının kapsamına dikkat çekerek kararı bozdu. Dosyayı yeniden ele alan Ağır Ceza Mahkemesi bu kez sanıkların beraatine hükmetti. Cumhuriyet savcısının kararı temyiz etmesi üzerine dosya yeniden Yargıtay 10. Ceza Dairesi'nin önüne geldi.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, önleme aramasının hukuki çerçevesine ilişkin emsal nitelikte bir karara imza attı. Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nin 20/2-a maddesi, önleme arama kararında aramanın yapılacağı yer, zaman, sebebi, konusu ve kapsamının açıkça belirtilmesini şart koşuyor; daire de kararında bu zorunluluğun altını çizdi. Buna göre "polis sorumluluk bölgesinin" tamamını soyut biçimde kapsayan bir önleme arama kararı verilemeyeceği gibi, böyle bir karara dayanılarak da soyut olarak belirtilen "polis sorumluluk bölgesinin" tamamında önleme araması yapılamayacağı hükme bağlandı. Daire, bu yolla elde edilen delillerin hukuka aykırı olduğunu ve hükme esas alınamayacağını vurguladı.
Dairenin bu tutumu, somut dosyada beraat kararının onanmasıyla sonuçlandı. Sanıkların atılı suçu işlediklerinin sabit görülmemesi üzerine verilen beraat hükmündeki takdirde bir isabetsizlik olmadığı kanaatine varan Yargıtay, cumhuriyet savcısının temyiz sebeplerini reddetti ve hükmü oy birliği ile onadı.
Dairenin 2023 yılında verdiği bir başka karar da önleme araması kararının içeriğine dair önemli bir ölçüt ortaya koyuyor. Bu karara göre aramanın belirli suçlarla sınırlı tutulup tutulmadığı hususu kritik; karar belirli suçlarla sınırlandırılmışsa, arama sonucunda elde edilen deliller belirtilen suçların dışında delil olarak kullanılamıyor ve hükme esas alınamıyor. Nitekim 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nda öngörülen suçların önlenmesi amacıyla verilen önleme araması kararıyla ele geçirilen uyuşturucu maddelerin 'uyuşturucu madde ticareti suçu' bakımından delil vasfı taşımadığı belirtildi.
Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu kapsamında önleme araması, Sulh Ceza Hakimi'ne ya da hâkime ulaşılmasının zaman kaybına yol açtığı ve gecikmesinde sakınca bulunan hallerde illerde vali, ilçelerde kaymakam onayıyla uygulanıyor. Normal şartlarda kararı, kolluk kuvvetlerinin talebi üzerine ilgili yerdeki Sulh Ceza Hâkimi veriyor; kolluk amirlerinin (emniyet müdürü, amir vb.) veya cumhuriyet savcılarının önleme araması emri verme yetkisi bulunmuyor. Kolluk amirinin sözlü ya da yazılı talimatıyla gerçekleştirilen arama tamamen hukuka aykırı kabul ediliyor ve bu yolla elde edilen deliller mahkemede geçersiz sayılıyor. Önleme araması kararı konutlara ve özel iş yerlerine asla işletilemiyor; izin yalnızca belirli umumi yerler, üstler, araçlar ve eşyalar için geçerli.
